Mehmed Sabahaddin Bey

Kasım 27, 2018 664

Mehmed Sabahaddin BeyAbhaz kökenli sosyolog, fikir adamı, yazar. 1877 yılında İstanbul'da doğdu. Kozba Mahmud Celaleddin Paşa'nın oğludur. Annesi ise Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecid'in kızlarından Seniha Sultan'dı, bu nedenle Avrupa yayınlarında “Prens” olarak anılır.

Osmanlı sarayı çevresinde yerli ve yabancı özel öğretmenlerden ders alarak yetişti. Fransızcayı çok iyi öğrenmiş ve genç yaçta A.Lamartine’in bir eserini Osmanlıca’ya çevirmişti.

Çocukları ile birlikte Avrupa'ya kaçarak Sultan Abdülhamid II’nin istibdadına karşı cephe almış bulunan babasının yanında, Avrupa ülkelerindeki Osmanlı liberalleri arasında önemli bır yer aldı. Kardeşi Lutfullah Bey'le birlikte yayınladığı "Tüm Osmanlı Liberallerine ve Halklarına Genel Çağrı" (Kahire 1901) adlı broşür ile Paris'de ilk Osmanlı liberalleri Kongresi’nin toplanmasına önayak oladu (1902). Bu toplantıda, Osmanlı topraklarındaki Kafkas Çerkes göçmenlerini onunla birlikte Dr. Kazım ve Hüseyin Tosun Şhaplı Bey'ler temsil ettiler. Kongrede Osmanlı Imparatorluğunu kurtarmak ve Meşruti yönetimi geri getirmek için izlenecek yollar konusunda fikir ayrılıkları belirmesi üzerine Mehmed Sabahaddin Bey, Hüseyin Tosun Bey ve diğer fikirdaşları "Teşebbüs-ü Şahsî ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti" ni kurdular. Yayınladıkları "Terakki" gazetesi ve broşürler, verdikleri konferanslarla kendi fikirlerini yaymaya çalıştılar. Bu fikirler özet olarak, toplum yaşamında kışisel özgürlük ve girişimciliğe önem verilmesi ve Osmanlı İmparatorluğu bünyesindeki halkların bir federasyon şeklinde örgütlenerek devletden kopmalarının önlenmesi esaslarına dayanıyordu.Fakat Sebahaddin Bey ve yandaşlarının çalışmaları İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Türkçü kanadı tarafından sürekli olarak engellendi. Mehmed Sabahaddin Bey, 1908 Meşrutiyeti'nin ilanı üzerine gurbette ölen babasının kemiklerini de birlikte getirerek İstanbul'a döndü. Çeşitli konferanslar ve yayınlarla fikirierini anlatmaya ve benimsetmeye çalıştı. Fakat 1913 yılında Kafkasya'lı (Çeçen) Osmanlı Sadrazamı Mahmud Şevket Paşa'nın öldürülmesi olayına adı karıştırıldı ve ikinci kez Osmanlı ülkesini terkederek Avrupa'ya kaçmak zorunda kaldı. Gıyabında idamına karar verildi. Birinci Dünya Savaşı sonunda İttihat ve Terakki iktidarının yıkılmasından sonra İstanbul'a döndü (1919).

Fakat işgal altında ve kurtuluş savaşı veren ülkede fikirlerini anlatması artık olanaksızdı. Türkiye Kurtuluş Savaşı'nı tüm kalbiyle desteklemiş olmasına karşın 1924 yılında çıkarılan bir kanunla ve sırf annesinin Osmanlı hanedanına mensup bulunması nedeniyle, bir süre önce ayrıldığı Kafkasya'lı eşi Tabinak Hanım'ı da İstanbul'da bırakarak ülkeyi terketmek zorunda kaldı. Fransa, İngiltere ve İsviçre'de yokluk içinde yaşadıktan sonra 1948 yılında Berne yakınlarındaki bir İsviçre köyünde öldü.

Çağında pek anlaşılmamış ve fıkirlerini yaymasına olanak verilmemiş olan Kozba Mehmed Sabahaddin Bey'in sosyal ve siyasi fîkirlerini ifade etmeye çalıştığı başlıca kitap ve broşürleri şunlardır: "Teşebbüs-ü Şahsl ve Tevsi-i Mezuniyet Hakkında Bir İzah" (İstanbul 1908), "Teşebbüs-ü Şahsı ve Adem-i Merkeziyet Hakkında İkinci bir İzah"(İstanbul 1908), "İtttihad ve Terakki Cemiyeti'ne Açık Mektuplar: Mesleğimiz Hakkında Üçüncü ve Son Bir İzah" (İstanbul 1911), "Türkiye Nasıl Kurtulabilir-Meslek-i İçtimaî ve Programı" (İstanbul 1918).

Kaynak: SEFER E.BERZEG / KAFKASYA DİASPORASI’NDA EDEBİYATÇILAR VE YAZARLAR SÖZLÜĞÜ

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Abzeh Aile Armaları

Oca 26, 2019 Rate: 0.00

Post Gallery