Kube Şaban

Kasım 27, 2018 654

Kube ŞabanAdıge yazarı, şair, dilci, tiyatro yazarı, kareograf, kompözitör, folklor derleyicisi, eğitimci. 1890 yılında, bugün Adıgey Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan Hakurinhable köyünde doğdu. Babasının adı İdris, annesinin adı Femıy'dir.

İlk öğrenimini köyündeki okulda yaptıktan sonra 1917-19 yıllarında Nalçik'de açılmış bulunan Din Öğretmeni Semineri'ne devam etti. 1919-25 yıllarında Hakurinhable'de öğretmen olarak çalıştı. 1925-27 yıllarında Petrograd'da "Çağdaş Doğu Dilleri Yafetit Semineri'nde N.Y. Marr'ın öğrencisi oldu. 1928-34 yılları arasında Krasnodar’da bulunan Pedagoji ve Tiyatro Teknikumu’nda Adıge dili ve edebiyatı öğretmenliği yaptı. 1934-37 yıllarında, Moskova’da bulunan Lunaçarski Tiyatro Enstitüsü'nün, Adıge stüdyosunda Adıge dili ve edebiyatı dersleri verdi. Adıge Yazarlar Birliği üyesi olarak, Maykop'daki Adıge Bilimsel Araştırma Enstitüsü’nde birçok konuda çalışmalar yaptı. Özellikle köy köy gezerek folklor araştırmaları ile ilgili ilk hazırlık çalışmalarını yürüttü (1938-40). Kendi deyimiyle "yaşamında eline hiç silah almamış ve hiçbir partiye girmemiş" olmasına karşın, 1943 Şubat'ında çekilen Alman orduları ve onlara katılmış bulunan Kuzey Kafkasyalı mülteciler arasında yurdunu terketmek zorunda kaldı. Avrupa'da birkaç perişan yıl geçirdikten sonra bir grup Kafkasyalı mülteciyle birlikte Türkiye'ye geldi (1948). T.C. yönetiminin o yıllardaki baskıcı niteliği nedeniyle Çerkes kültürü üzerinde çalışma olanağı bulamadığından 1950 yılında Türkiye'yi terkederek az sayıda ama etkin bir Çerkes topluluğunun yaşadığı Ürdüne gitti. Amman’da bulunan "Çerkes Yardımlaşma Derneği" ve "Gençlik Derneğî'nde Çerkes dili ve edebiyatı ile ilgili çalışmalarda bulundu. Ürdün ve Suriye'deki Çerkes göçmenleri arasında folklor derlemeleri yaptı. Eğittiği gençlerle folklor, müzik ve tiyatro toplulukları oluşturdu, bazı eserlerini sahneye koydu. Besteleri ve derlediği halk müziği parçaları uzun yıllar Amman radyosu kanalıyla Çerkes diasporasının uzak köylerine kadar ulaştı. Latin harfleriyle oluşturduğu Adıge alfabesiyle basılan kitapları ve folklor derlemeleriyle bu yıllarda Arap ülkeleri ve Türkiye'deki Kafkas sürgünlerinin kültürel yaşamında önemli bir rol oynadı.

1956 yılında biraz dinlenmek ve çalışmalarını düzenlemek amacıyla gittiği Fransa’da, Prof. G. Dumezil tarafından davet olunarak Paris'e gitti. Burada G. Dumezil'in çalışmalarına yardımcı oldu, Sorbon’da Adıge dil folklor ve edebiyatı ile ilgili dersler verdi. "Adighe Folklor” (Çerkes Folkloru) adlı kitaplarının ilkini burada yayınladı (1959). Daha sonra, Suriye'deki çalışmalarına yardımcı olmuş ve o yıllarda ABD'ne yerleşmiş bulunan Dr. Cevad İdris Tsey'in çağrısı üzerine ABD'ne gitti. "Adighe Folklor"un ikinci ve üçüncü kitapları burada yayınlandı (1963). Ama bu kitabını tamamlama ve diğer eserlerini bastırma olanağı bulamadı. Kafkasya’da bıraktığı ve şarkılarında yaşattığı eşi ile tek kızından hiçbir haber alamıyordu. RFSSC Yüksek Sovyeti 1957 yılında kendisinin hiçbir suçu bulunmadığını ve yurduna dönebileceğini belirten bir karar almış, fakat o dönemin "Adıge" yöneticileri bu kararı hasıraltı ederek kimseye duyurmamışlardı. Böylece Kube Şaban ABD'nde de on yılı aşan bir gurbet yaşamı geçirdikten sonra 20 Ocak 1974'te ailesinden ve yurdundan binlerce kilometre uzaklıktaki bir Amerikan kasabasında öldü. Ölümünden 15 yıl sonra kızı Saide ve Prof. Kazbek Şeş'e, Adıge Cumhuriyeti’nden ABD'ne giderek, Kafkas Kültür Derneklerinde Kube Şaban'ın doğumunun yüzüncü yılı nedeniyle yapılan anma törenlerine katıldılar. Onun korunabilmiş olan eserlerini ve basılamamış çalışmalarını toplayarak Maykop'daki Adıge Bilimsel Araştırma Enstitüsü’ne teslim ettiler (1990). Bunların ilk bölümü "Kube Cseban, Xecipiçviqhe Uisexer Ueredxer Poemexer Pcsisexer" (Kube Şaban, Seçilmiş Şiirler Şarkılar Poemler, Masallar, Maykop 1993) adı altında yayınlandı.

Kube Şaban’ın Kafkasya’da iken yayınlanan bazı eserleri: "Dost-Okuma Kitabı, I" (Arap harfleriyle Adıgece, Moskova 1924), "Takvim" (Moskova 1924), "Çerkes Alfabesi" (1927), "Adıge Alfabesi" (1928), 'Alfabe Sonrası Okuma Kitabı" (Krasnodar 1929), "Pratik Okul Grameri, I-Morfoloji, 2-Sentaks" (Krasnodar 1930), "Çerkes Dilinin İmla Kuralları". (4 Cilt, Maykop 1938), "Eski Adıge Halk Şarkıları" (Maykop), "Yılkı" (Piyes, Maykop)... (İlk eserlerinden bazılarını Adıge eğitimci Seferbiy Siyukh ile birlikte hazırlamışlardır). Sürgünde iken yayınladığı Adıgece eserleri: "Adighe Alfıbe" (Çerkes Alfabesi, Şam 1952) 'Amman Yitxide" (Amman Tarihi, poem, Amman 1952), 'Adighe Pcsinatl" (Adighe Halk Şarkıları, Beyrut 1953), "Qhuing” (Ayna, Şiirler, Beyrut 1953), 'Adighe Psetlezhxer"(Adıge Atasözleri, Şam 1953), 'Adighe Ueredizhxer-" (Eski Adıge Halk Şarkıları, Şam 1954), “Adighe Folklor-I" (Paris 1959), “Adighe Folklor-II" (New York 1963), "Adighe Folklor-III" (New York 1963).

 

Kaynak: SEFER E.BERZEG / KAFKASYA DİASPORASI’NDA EDEBİYATÇILAR VE YAZARLAR SÖZLÜĞÜ

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Abzeh Aile Armaları

Oca 26, 2019 Rate: 0.00

Post Gallery