Josef Klemensk Pilsudski

Kasım 27, 2018 698

Josef Klemensk PilsudskiPolonyalı asker ve siyaset adamı. 1867 yılında Litvanya'nın Zulov adlı köyünde doğdu. “Polonya Sosyalist Partisi” liderliğini yaptı. 1920 yazında Varşova’nın kurtarılmasında olağanüstü gayretiyle karizmasını pekiştirdi.

Sosyalistlerin ve işçilerin desteğiyle iktidara uzandı. “Devleti yaratan millet değil, milleti yaratan devlettir” sözü ün kazanan Pilsudski Mayıs 1926'da şiddetlenen siyasi bunalımda görevini bırakan Cumhurbaşkanı Voyçehovski'nin yerine parlamentonun büyük çoğunluğunca cumhurbaşkanlığına seçildiyse de (31 Mayıs 1926) bu makamın "yetkisizliği"ni ileri sürerek görevi kabul etmedi. Onun bu ilginç tavrı üzerine Polonya parlamentosu, yakın dostu Prof. İgnati Mostsitski'yi görevlendirdi; Pilsudski ise "Harbiye Nazırı ve Leh Ordusu Başmüfettişi" olarak konumlandı. Fiiliyatta ise, Polonya iç siyasetinde artık yegane belirleyici konumuyla Pilsudski diktatoryası sözkonusuydu. Bununla birlikte, Polonya’da kuramsal olarak mevcut çok partili hayata müdahalede bulunmadı, muhalefeti hoşgördü ve ekonomik yaşam üzerinde bütüncül siyaset uygulamaktan kaçındı. Dış politikasını büyük ölçüde Fransa’ya yasladı.

“Tarihi misyon” olarak Polonya’yı Avrupa’da “merkezi konum”a yerleştirmeyi hedefledi. Bu çerçevede, "Promethe Birliği başta olmak üzere anti-Rus hareketlere politik ve maddi destek sağladı. 12 Mayıs 1935 günü öldü. Yalnız Polonya'nın değil, anti-sovyet hareketlerin de büyük bir kaybı idi. Cenazesinde Mehmet Girey Sunç, A. Gegeçkori, A. Azertekin ve K. İmnadze gibi mültecilerin başkanlık ettiği Kuzey Kafkasya, Azerbaycan ve Gürcistan delegasyonları milli bayraklarıyla yer aldı. Anısına Kafkasya kolonileri Fransa, Almanya, Türkiye, İran gibi ülkelerdeki Polonya temsilciliklerinin düzenlediği törenlere de katıldılar.

Kafkasya Mülteci Yayınlarında Mareşal Pilsudski ve Cenaze Töreni
1867 yılında Litvanya'nın Zulov adlı köyünde doğan, asker ve siyaset adamı Mareşal Jozef Klemensk Pilsudski [1] 12 Mayıs 1935 günü saat 20.45'de vefat etti[2]. Ölümü aynı gün radyo ile Polonya halkına duyurulan Pilsudski, çalkantılı Polonya tarihinin XX. yüzyıldaki dikkate değer simalarından biriydi. Trumbo'nun "İmparatorluklar çağının kapanışı" olarak algıladığı I. Dünya Savaşı'nın karmaşa ortamında bağımsızlığa kavuşan Polonya, bir anlamda varlığını Pilsudski'nin önderliğindeki "Polonya Sosyalist Partisi"nin (P.P.S.) kararlı ve inatçı tutumuna borçludur. Mutlak surette ülkesinin bağımsızlığını hedefleyen Pilsudski, "ihtilalci bir parti" olarak tanımladığı P.P.S'nin "barış yoluyla amacına ulaşamayacağını", "özgürlüğün koşullarının kimse tarafından hediye edilmeyeceğini" ifade ederek gelinen noktayı, "iyice biliyoruz ki, bütün politik ve sosyal hedeflerimiz için ancak kendimiz çarpışacağız. Bu da söz ile, gizli basın ile değil, silahla yapılacaktır" sözleriyle özetlemişti[3].

Pilsudski'ye ilişkin derli toplu Türkçe tek kaynak oluşturan Stefan Pomaranski'nin kaleme aldığı çalışma, onun yaşamında ve tezlerinde tutarlı bir çizgiyi takip ettiğini ileri sürer. Pomaranski bu biyografide Pilsudski'nin derin muhalefete rağmen, "demoralize olmuş, satılık, kangren haline gelmiş efendilere"[4] acımasız davranmakta kararlılık gösterdiğini, ancak Polonya halkı için aynı zamanda "büyük bir mürebbi" ve "şeref bekçisi"[5] olduğunu kaydetmektedir.

Mayıs 1926'da şiddetlenen siyasi bunalımda görevini bırakan Cumhurbaşkanı Voyçehovski'nin yerine parlamentonun büyük çoğunluğunca seçilen Pilsudski (31 Mayıs 1926) bu makamın "yetkisizliği"ni ileri sürerek görevi kabul etmemiştir: "Geçmişin acı hatıralarını henüz zihnimden silmedim, beni bu mevkiye davet eden zevata karşı itimadım tam değildir. Feci surette katledilen ve bu akıbetten kendini kurtaramadığım reisicumhur Narutoviç'in çehresi her zaman gözümün önündedir. Bilhassa çocuklarıma yapılan taarruzdan son derece müteessirim. İşsiz yaşayamayacağımı bir daha itiraf ediyorum, halbuki mevcut teşkilatı esasiye kanunu ise reisicumhuru işten kenarda bırakıyor..." . [6] Bu ilginç tavır üzerine Polonya parlamentosu, onun yakın dostu Prof. İgnati Mostsitski'yi cumhurbaşkanı seçmiş, Pilsudski ise "Harbiye Nazırı ve Leh Ordusu Başmüfettişi" olarak göreve başlamıştır. Fiiliyattaki durum ise oldukça farklıydı ve Polonya iç siyasetinde artık yegane belirleyici konumuyla Pilsudski diktatoryası sözkonusuydu. Bununla birlikte kırsal özellikler taşıyan ülkesinde kuramsal olarak mevcut çok partili hayata müdahalede bulunmayan Jozef Pilsudski ekonomik yaşam üzerinde bütüncül bir siyaset takip etmekten kaçınmıştı[7].

Polonya hakiminin dış politika opsiyonlarındaki en önemli belirleyici ise Rusya idi. İdeolojik tercihleri farklı olmakla birlikte Sovyetler Birliği, Çarlık Rusyasının ısrarlı takipçisi idi ve Polonya'nın bağımsız kalabilmesinin ön koşulu imparatorluk geleneğini sürdüren Sovyetler Birliği'nin dağılmasıydı. Ancak bu gerçekleştiğinde ülkeye yönelen daimi tehdit bertaraf edilebilecek, Polonya ise "tarihi misyon"nuna, yani Avrupa'da "merkezi konum"a ulaşabilecekti. Pilsudski'nin bu tezi onun neden yaşamı boyunca Rusya karşıtı politikaların kurucusu ve destekçisi gözüktüğünü, dolayısıyla "Rusya mahkumu milletler" olarak tanımlanan halklara mensup mülteci topluluklarının bir bölümünce niçin saygı gördüğünü anlamayı kolaylaştırır.

Gerçekten de Pilsudski mülteciler için sadece "kendi milletinin azamet ve saadetini her şeyin üstünde gören" bir şahsiyet değil; aynı zamanda "diğer milletlere kurtuluş yollarını gösteren", "samimi dost ve yüksek hami" idi. Dehası ile Polonya'yı var eden mareşal, "Leh milletinin eski felaket arkadaşları olan Rusya mahkumu milletler mümessilleri"ne de gösterdiği "konukseverlik"le büyüklüğünü kanıtlamıştı[8]. Muhtemelen 1926'da kurulan, "Beyaz Ruslar ve Ermeniler hariç, Sovyetler Birliği'ndeki bütün Rus olmayan milletleri ihtiva eden Promethe Birliği (Ligue Promethee)"nin[9] en büyük politik ve ekonomik destekçisi, Rusya'yı küçük parçalara ayırma siyasetini ısrarla sürdüren Jozef Pilsudski'den başkası değildi.

Ölümüyle Polonya siyasi sahnesinde boşluk bırakacak Pilsudski'nin naaşı ünlü Belveder Sarayı'nda kurulan katafalka yerleştirildi ve ertesi gün kalabalık ziyaretçi toplulukları ziyarete başladı. Mülteci kolonileri de, kendilerine kucak açan bu asker ve devlet adamının matemine iştirak ediyorlardı. "Kafkasya İstiklal Komitesi"nin yerine Şubat 1935'te faaliyete geçirilen "Kafkasya Konfederasyon Şurası", Pilsudski'nin vefatının ertesi günü eşi Yuşkoviçova Marya'ya telgrafla taziyetlerini bildirmiş; Kuzey Kafkasya, Azerbaycan ve Gürcistan merkezleri ayrıca Polonya Cumhurbaşkanı İgnati Mostsitski, General E. Rıdz-Smıgla ile General Kaspjitski'ye taziyet telgrafları göndermişlerdi[10].Kafkasya mültecilerinin 14 Mayıs 1935 günü Varşova'da yaptıkları toplantıda, "Kafkasya kolonisi adına Mareşalin tabutuna milli bayrakları sembolize eden gümüş bir çelenk konulması" kararlaştırılmış, 15 Mayıs'ta "Kafkasya Dağlıları Halk Partisi" liderlerinden Mehmet Girey Sunç, "Promethe Birliği" başkanı Prof. R. Smal-Stodski gibi simalar Belveder Sarayındaki katafalkı ziyaret etmişti. Pilsudski'nin cenazesi aynı akşam (15 Mayıs 1935) sokak lambaları siyah tüllerle örtülmüş yollardan geçirilerek Yan Kilisesi'ne götürülmüş, şiddetli yağmura rağmen halk sokaklarda beklemeyi sürdürmüştü. Cenaze, Krakov'a götürülmek üzere 17 Mayıs sabahı saat 11.00'e yaklaşırken Mokotov meydanına doğru yola çıkarıldı. İki kol halinde korteji ortalarına alan Polonya askerlerinin arasında General E. Rıdz-Smıgla ile General Kazimir Sosnkovski'nin kolunda yürüyen Pilsudski'nin eşi ve iki kızını, Polonya Cumhurbaşkanı, yabancı devletlerin temsilcileri, kordiplomatik, dini önderler, üniversite rektörleri ve ordu temsilcileri takip ediyordu. Kalabalık kortejde dikkati çeken bir grup da, mareşalin kucak açtığı Kafkasya mülteci temsilcileriydi. "Kafkasya Konfederasyon Şurası" adına Mehmet Girey Sunç, A. Gegeçkori, A. Azertekin, K. İmnadze ve ayrıca Kuzey Kafkasya, Azerbaycan ve Gürcistan delegasyonları milli bayraklarıyla cenaze arabasını takip etmekteydi. Mokotov meydanındaki resmi geçit, naaşın generallerin omuzlarında Krakov'a gidecek trene yerleştirilmesiyle tamamlandı. Askeri bando onun en sevdiği melodiyi, "I. Brigida" marşını çaldı, ardından 101 pare top atışı yapıldı. 18 Mayıs günü saat 12.00'de Pilsudski'nin tabutu Polonya kralları ve önemli simalarının yattığı Vavel'in zemin katına konuldu. Kalbi vasiyeti üzerine Vilna'da mezarı bulunan ve tüm yaşamı boyunca tutkuyla bağlı bulunduğu annesinin yanına defnedilmek üzere ayrıldı[11].

Mülteci yazınınında da açıklıkla izlendiği gibi, Pilsudski'nin ölümü yalnız Polonya'nın değil, anti-sovyet hareketlerin de büyük bir kaybı idi. "Promethe Birliği"nin Azeri liderlerinden M. Emin Resulzade, onu "milliyet umdesinin zaferine inanan", "keskin görüşlü bir devlet adamı" olarak tanımlarken, "Tarihinin en mes'uliyetli anında hem inkılapçı, hem kumandan, hem de büyük devlet adamı olmak sıfatlarını kendi nefsinde bu kadar büyük bir kudretle temsil eden Pilsudski gibi milli şefe malik olmak, Lehistan için, elbette, bir mazhariyetti" diyecek[12]; "Kafkasya Dağlıları Halk Partisi"nin yayın organlarından "Znamya Naroda"da onun "milletlere hürriyete giden yolu gösteren" yönü vurgulanacak[13]; Kuzey Kafkasya mültecilerinden Mehmed (Magomed) Çukua "Leh milletinin tarihinde en şanlı bir sahife" gibi duran Pilsudski'nin ardından "kendi milleti için çalıştı, onun için ızdırap çekti ve onun uğrunda öldü" diyecek[14]; yine aynı partinin mensuplarından Ali Şurdum da "Necip Leh milletinin en büyük halaskarı olan Mareşal Pilsudski'nin ahiren vefatı, muhaceretteki Şimali Kafkasyalılar arasında derin teessürler uyandırdı" ifadesini kullanacaktır[15].

Promethe mensupları Pilsudski'nin yaşam ve faaliyetlerini işleyen bazı toplantılar da düzenleyerek onun anısını yadetmişlerdir. 20 Mayıs 1935'te Paris'te "Promethe Birliği"nin bir uzantısı olarak çalışmalarını sürdüren "Kafkasya, Türkistan ve Ukrayna Dostluk Cemiyeti"nin girişimiyle "Mutalite" salonunda; 23 Mayıs 1935'te Varşova'da "Varşova Şark Enstitüsü" ve "Promethe Kulübü"nün öncülüğünde yapılan toplantılar bunlara örnek teşkil etmektedir. Kafkasya kolonileri bunlardan başka Fransa, Almanya, Türkiye, İran gibi ülkelerdeki Polonya temsilciliklerinin düzenlediği ayinlere de katılmışlardır[16].

1935 yazında Polonya Pilsudski için yeniden telaşlı bir atmosfere girdi. Temmuz ayında naaşın anıt mezara nakli dolayısıyla Kafkasya muhaceret çevreleri bir program çerçevesinde törene iştirak etmeyi kararlaştırdılar. 16 Temmuz 1935 günü Azerbaycan, Kuzey Kafkasya ve Gürcistan kolonilerinin temsilcileri olarak Azertekin, Baytugan ve İmnadze üç maddelik bir program belirlediler[17]. Kayda alınan hususlar son derece kısa ve netti: "Polonya'nın Büyük Lideri Mareşal Pilsudski'ye saygı borcunu ödemek maksadıyla bütün koloniyle birlikte Krakov'a gidilecek", "Krakov civarındaki Sovinets'de yapılan tepenin yapılışına iştirak edilecek" ve "Kafkasya Konfederasyon Şurası tarafından gönderilen Kafkasya toprağının tepeye dökülerek, toprak mahfezesi üzerinde şunlar yazdırılacak: 'Kendi kurtuluşları yolunda çarpışan Kafkasya (Azerbaycan, Gürcistan ve Kuzey Kafkasya) evlatlarından Lehistan'ın büyük kurucusu ve Reisine..."[18].

Bu program çerçevesinde 50'den fazla Kafkasyalı, aileleriyle beraber 19 Temmuz'da trenle Krakov'a hareketle ertesi gün burada şehir temsilcisi Kühn tarafından karşılandı. Gurup kentte kısa bir gezi yaptı, ulusal bayraklarıyla tarihi Vavel Sarayı'nda Pilsudski'nin sandukasını ziyaret etti. Kısa bir dinlenmeyi takiben özel bir otobüsle anıt mezarın yapıldığı Sovinets'e çıkıldı. Koloninin bereberinde getirdiği Kafkasya toprağı törenle anıt alanına serpildi. Kafkasya kolonisinin bu seyahati yerel basında da yer aldı[19].

Ertesi yıl, Pilsudski'nin ilk ölüm yıldönümü dolayısıyla düzenlenen anma toplantısında, "Promethe Birliği"ne mensup Kafkasya mültecileri, Gürcü siyasetçi İmnadze'nin başkanlığında bir araya geldiler.Varşova'daki "Promethe Kulübü"nde 12 Mayıs 1936 günü saat 17.00'de toplantıyı açan İmnadze göçmenleri saygı duruşuna davet etti ve sonra Pilsudski'nin "Pisma-Mowy-Rozkazy" adıyla basılan külliyatından bir bölüm okunmasını önerdi. Kuzey Kafkasyalı mültecilerden birinin ifadesiyle bu bölüm, külliyatın 9. cildinde yer alan ve 1905-1907 yıllarında Polonya kurtuluş hareketinin başarısızlığa uğraması sonrasında Krakov ve Lvov'da Polonya Sosyalist Partisi'nin (PPS) parti okullarında okutulan dersler serisindendi. Aynı mülteci, okunan bölümün "elinde devlet aparatları, ordu vs. bulunan iktidar mevkiindeki hükümete karşı bütün milletin yapacağı musalleh mücadelenin teşkil ve tertibine ait metodlara" ilişkin bulunduğunu kaydetmektedir[20].

20 Haziran 1936'da ise Pilsudski'nin mezarını ziyaret eden Kafkasya delegasyonu çelenk koyarak XX. yüzyıl Polonya tarihinin bu ilginç siması önünde bir kez daha saygı ve şükranlarını sergilemiştir..

Kaynaklar:
[1] Stefan Pomaranski - Jozef Pilsudski, Hayat ve Faaliyeti, Resimli Ay Matbaası T.L. Şirketi, İstanbul, 1933, s:3.

[2] "Mareşal Pilsudski'nin Defin Merasimi ve Kafkasyalıların Lehistan'ın Milli Matemine İştiraki", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:16, s:4-5.

[3] M. - "Juzef Pilsudski'nin Ölümünün Yıl Dönümü", Naşa Tsel, Varşova, 1936, No:1, s:9-10.

[4] Stefan Pomaranski - a.g.e., s:45.

[5] Stefan Pomaranski - a.g.e., s:47.

[6] Stefan Pomaranski - a.g.e., s:48.

[7] H. Ross - A History of Modern Poland, Londra, 1966, s:48'den Eric J. Hobsbawm - 1780'den Günümüze Milletler ve Milliyetçilik, (çev: Osman Akınhay), Ayrıntı Yay., İstanbul, 1995, (2.B.), s:63.

[8] M. - "Juzef Pilsudski'nin Ölümünün Yıl Dönümü", Naşa Tsel, Varşova, 1936, No:1,s:9.

[9] Patrik vor zur Mühlen - Gamalıhaç ile Kızılyıldız Arasında, İkinci Dünya Savaşında Sovyet Doğu Halklarının Milliyetçiliği, (çev:Eşref Bengi Özbilen), Mavi Yay., Ankara, 1984, s:1-2.

[10] "Mareşal Pilsudski'nin Defin Merasimi ve Kafkasyalıların Lehistan'ın Milli Matemine İştiraki", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:16, s:4-5. [11] a.g.y., s:4-5.

[12] M.E. Resulzade - "Josef Pilsudski", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:14, s:3.

[13] "Milli İde Kahramanı", Znamya Naroda, Varşova, 1935, No:1, s:1.

[14] Mehmed (Magomed) Çukua - "Mareşal Yuzef Pilsudski", Znamya Naroda, Varşova, 1935, No:1, s:4-5.

[15] Ali Şurdum - "Mareşal Pilsudski", Znamya Naroda, Varşova, 1935, No:1, s:3.

[16] "Mareşal Pilsudski'nin Defin Merasimi ve Kafkasyalıların Lehistan'ın Milli Matemine İştiraki", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:15, s:5.

[17] "Kavkasskaya koloniya v Poşle vozlagayet na holm marşala Yuzefa Pilsudskogo v Krakove zemlyo c Kavkaze", Severnıy Kavkaz, Varşova,1936,No:15, s:27.

[18] Bkz: "Mareşal Pilsudski'nin Defin Merasimi ve Kafkasyalıların Lehistan'ın Milli Matemine İştiraki", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:16, s:4-5.

[19] Bkz: "Kafkasya Kolonisinin Krakov Seyahati", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:16, s:26-27.

[20] M. - "Juzef Pilsudski'nin Ölümünün Yıl Dönümü", Naşa Tsel,Varşova,1936, No:1, s:9-10.

Bağlantılar: M. Aydın Turan - "Kafkasya Mülteci Yayınlarında Mareşal Pilsudski ve Cenaze Töreni", Tarih ve Toplum, İstanbul, Temmuz 1997, No: 163, s:13-16.

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Abzeh Aile Armaları

Oca 26, 2019 Rate: 0.00

Post Gallery