Çerkes Atları Üzerine

İyi at kanatlı kuş gibidir. At arkadaş gibidir. Adige karnını aç bırakır. Ama atın karnını aç bırakmaz. Atın ilk evcilleştirilmesinden bugüne kadar, geçen beş bin yıldan beri -(1)- insanoğlu dur…
[...]

Read more 0
 456

Kaşenlik

Çerkeslerin günümüze kadar devamlılığını sürdüren geleneklerin birisi de "kaşenlik adetidir. Bu adet bekar genç kız ve erkekler arasında evlilik öncesi dönemde gerçekleşmektedir. Diğer geleneklerde olduğu gibi habze adı verilen kurallarla…
[...]

Read more 0
 153

Kabardeylerde Düğün Adetleri

Kabardey’e yaptığım gezi sırasında bu kabilenin, Bir yabancı için Kabardeylerin örf ve adetlerini yakından tanımak ve incelemek imkansız gibidir. Bu nedenle de Kabardey olan biri tarafından kaleme alınan, kendi halkının…
[...]

Read more 0
 154

Geleneklerimiz

Kafkasyadaki yaşantılarını tamamen burda sürdüremedilerse de mümkün olduğu kadar ordaki yaşantılarına benzer bir hayat yaşamaya özen gösterdiler. Çerkez boyları arasında bir değişikliği varsa da ananelerinde fazla değişiklik yoktur. Bizimkiler kuzey…
[...]

Read more 0
 173

Eski Adige Xase'lerde Toplantı Biçimleri

I. Bölüm  Bu yazıda ele alacağımız konu, 18. yüzyıl ile 19. yüzyılın ilk yarısındaki Adige Xase’lerin toplanma özellikleri olacaktır.Bölge pşı’sının, ona bağlı veya onun yönetiminde olan diğer pşı’ların xase talepleri…
[...]

Read more 0
 140

Eski Adige Gelenekleri

Адыгагъэ (ADIGELİK) İnsan yaşamına, hayat biçimine yönelik olarak Adıge töresinin koyduğu tüm kuralları kapsar. Adıgelik insani özelliklerimizi, saygı ve sevgiyi, doğruluk, adalet, cömertlik cesaret ve insana dair benzer tüm erdemleri…
[...]

Read more 0
 169

Erozyonu Süren Bir Kültür Üzerine Düşünceler

İnsanlık tarihi süresince doğru-iyi-mutlu yaşam kalitesi sunan kültürler var olmuştur. Aynı dil ailesinden; değişik dilleri konuşan Kuzey Kafkas halklarından bir bölümünün sahip olduğu “ÇERKES/KEBZE/Xebze/Khabze” kültürünün benzeri; gelişmiş ve insanlara “doğru…
[...]

Read more 0
 138

Düğünlerimiz Üzerine

Nart: Çerkes kültüründe düğünün yeri nedir? Sn. Tuç: Genelde kültürün ana temasını oluşturan üç husus vardır. 1- Doğum, 2- Evlilik, 3-Ölüm durumunda yapılan etkinlikler. Çocuk doğduğu zaman bir etkinlik yapılır,…
[...]

Read more 0
 135

Çerkeslerde Toplantı

Çerkeslerde toplantı yapmak için çok vesile ve neden vardır. Bir köyden diğer bir köye gidildiğinde ya da o köye dışarıdan bir misafir gelmişse gençler hemen bir araya gelirler.   Bir…
[...]

Read more 0
 150

Çerkesler'de Savaş

Savaş ve Kuzey Kafkasya... Bu iki kavram asırlardan beri ayrılmadı... Dünya tarihinde hoş görülemez bir suç(!) olan ‘ulusların kendi ülkesinde bağımsız yaşama hakkı’ Kuzey Kafkasyalılara da tanınmadı. Yüzlerce yıldır savaş…
[...]

Read more 0
 134

Çerkes Kültür Bilgileri 2

Çerkes ve at, kış ve kar gibi birbirini tamamlayan iki sözcük. Kaf dağının bu küçük halkını dünya tarihine geçiren biraz da onların atla olan ilişkileridir.  Yaşamın güç olduğu Kafkas coğrafyasında…
[...]

Read more 0
 133

Çerkes Kültür Bilgileri 1

XASE (Kurultay)  *Toplantıyı yönetmek üzere en az üç kişilik bir kurul seçilir. (Tamade/Thamade: Başkan, Thamate guadze/Thamade Khuedze: Başkan yardımcısı, Pşeriha/ Pşşaf'e: Yaver, ulak) Başkan toplantıyı yönetir. Herkese söz verilir. Genel…
[...]

Read more 0
 136

Çerkes Kızları Hakkında

Çerkes kızlarının sosyal durumu hiç bir ulusun kızlarına benzemez. Doğuda kızlar kapalı, örtülü ve hapis, batıda güvensiz bir özgürlüğe sahip. Çerkes kızları ise tam bir gelecek ve özgürlüğün sahibidir. Mr.Longworth…
[...]

Read more 0
 192

Çerkes Delikanlısının Özellikleri

  Delikanlı tabiri Çerkesler'de rüşt çağı gelmiş genç anlamında kullanılmaz. Çünkü Çerkes çocukları on yaşını geçince artık delikanlı sayılır. Kendilerinden mertlik vasıfları beklenir ve istenir. Bu konuda Çerkes terbiye usulleri…
[...]

Read more 0
 146

Bazı Xabze Kuralları

Evinize, büronuza konuk geldiğinde onu apartman girişinde karşılamalısınız. Konuğunuzu alacağınız odaya kadar (sizden yaşça büyük olsa da) onun önünde giderek yol göstermelisiniz. Herhangi bir kapalı mekana veya odaya girdiğinizde başköşeye…
[...]

Read more 0
 302

Bayanlarla İlgili Xabzeler 2

İLGİLİ BİRKAÇ ATASÖZÜ İLE BAŞLAYALIM1-Bzılxuğar vunağuem yi lıntxueş.1-Bayan evin kan damarıdır.2-Nasıpır fızıfım kıdokue.2-Nasip kadınla gelir.3-Vıner zığavıneri, blağar zığabılağari fızıraş.3-Evi ev yapan, akrabayı akraba yapan kadındır. 4-Bzılxuğam yi leur tham yi…
[...]

Read more 0
 137

Bayanlarla İlgili Xabzeler 1

1-Tsıxubzır duneym yi dığao.1-Bayan dünyanın güneşi.2-Tsıxubzır duneym yi mazeş.2-Bayan dünyanın ayı.3-Fızme – ğaşe gukineş.3-Kadınsa kalpte yaşayandır.4-Aneme – duneym yi jıleş.4-Anne ise dünyanın her şeyidir. Bir ata sözü de şöyle diyor:…
[...]

Read more 0
 144

Babanın Dersi

Aile içinde yaşlı, genç, küçük her birinin ayrı görevi olurdu. Bu görevi herkes aksatmadan yürütürdü. Eğer herhangi biri görevi aksatacak veya ciddiye almayacak olursa ona münasip bir şekilde ders verilirdi.…
[...]

Read more 0
 142

Adıge Xabze

ANADİLİ VE GELENEK BİRİ İLE KONUŞMA VE GELENEK Dil ile gelenek Aynı anadan doğmadır.Dil geleneği zenginleştirir/büyütür,Gelenek de dili güzelleştirir.Bu ikisi birer gurur kaynağımızBin yıllar boyunca ürettiğimiz zenginliğimiz.İşte bu ikisi atalardanBize…
[...]

Read more 0
 117

Xabze

Xabzeyi algılayabilecek düzeye ulaşmamış kişilere, xabzenin açıklanması zordur. Xabze o derece eskidir ki, insanoğlunun evrenin gerçeklerini düşünmeye başlaması ile birlikte, Tanrı inancının tek Tanrı düşüncesine dönüşmesinden itibaren xabzenin de kullanılmaya…
[...]

Read more 0
 150

Yeni Nesil Xabze Kuralları

En ilkel kabilelerden en büyük imparatorluklara kadar her toplumun kendi nezaket ve görgü kuralları vardır. Her toplum, insan ilişkilerini düzenleyen kuralları bir nesilden diğerine sessizce aktararak gelenekler oluşturmuştur.Bir arada yaşamanın…
[...]

Read more 0
 180

Adige Xabze

‘İlkokul İkinci Sınıf Ders Kitabı’ çevirisi, s. 11-14. Adige Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından kabul edilmiştir. Bu ders kitabı, Adige Cumhuriyeti Devlet Başkanı ŞEVMEN Hazret'in önerisi (игукъэк1) üzerine ve…
[...]

Read more 0
 164

Toplumsal Yaşam

Toplumsal yaşam nasıl durağan değilse, xabze de durağan değildir. Xabzeyi durağan, statik ve değişmez kabul etmek xabze ye en büyük ihanettir. Büyük toplumsal çalkantıların yaşandığı 18 ve 19 yüzyıllarda en…
[...]

Read more 0
 172

Misafir Ağırlama

Misafir otururken ev sahiplerinin kendi iç meselelerinden bahsetmeleri ayıptır. Bir şekilde misafir ile nizahlaşmak, onunla didişme derecesinde iddialaşmak ayıptır.   Misafirin giysilerinin kontrolü, yırtığı veya kirlisi varsa farkedilmesi yıkanıp dikilmesi…
[...]

Read more 0
 129

Adigelerde İsim Verme

Yeni doğan bir bebek için yakın çevresinin ve akrabaların tümünün iyi dileklerde bulunmaları (huahue) Adige töresindendir. Daha sonra bebeğin ismi sorulur öğrenilir. Eğer henüz isim verilmemişse ailenin veya cemiyetin en…
[...]

Read more 0
 137

Adigelerde Düğün

Adige gelenekleri arasında aynıyla uygulanıyor olmasa da pek çoğu günümüze kadar ulaşmış güzel gelenekler mevcuttur. Aşağıda bahsedeceğimiz evlilik töreni de bazı değişikliklere uğramakla birlikte bize kadar ulaşan bu tür geleneklerimizden…
[...]

Read more 0
 143

Adigelerde Selamlaşma

Selamlaşma geleneği insanlığın yaratılışından bu yana istisnasız tüm toplumlarda müşterek bir davranış biçimi olarak devam edegelir. İlk çağlarda iki insan karşılaştığında silahlı olmadıklarını, silahlı olsalar bile birbirlerine karşı kullanmayacaklarını göstermek…
[...]

Read more 0
 148

Çerkes Mahkemeleri

Çok sık bir şekilde Çerkeslerin hapishanesi olmayan bir halk olduğu sözü tekrar edilir cemiyetimizde. Tabii bu genel ifade bazen öyle abartılı bir biçimde anlatılır ki, dinleyenler neredeyse Çerkeslerde hiç suç…
[...]

Read more 0
 317

Adigelerde Kadın-Erkek, Büyük-Küçük İlişkileri

Xabze kuralları uygulamada, kadın-erkek ayrımı yapmamıştır. Her ikisi de insan olma sıfatlarıyla xabze kurallarının uygulanmasından eşit olarak sorumlu tutulmuştur. Bununla ilgili çeşitli bilgiler verilmiştir; ancak yaratılışın ve biyolojinin getirdiği başkalıklardan…
[...]

Read more 0
 394

Adige Xabzede Sofrayla İlgili Kurallar

Toplumumuzda, daha doğrusu xabze toplumunda sofra kültürü, başlı başına bir konu oluşturur. Sunulacak yemeklerin yapımından başlayarak, yemek çeşitlerine, bu yemeklerin yapılış usullerine, hangi sofraya ne tip yemeklerin yapılacağına ilişkin kurallara…
[...]

Read more 0
 316

Xabze Örneklerle İlerliyor

Böyle demekle birlikte, bu konu ile alakalı açıklama da yapmak gerekiyor. İlerlemiş yaştaki bir yaşlı beş-altı yaşlarındaki çocuk içeri girdiğinde ayağa kalarak selamını alıyor. Onu görenler arasında; «'-Allah, Allah!' sabi…
[...]

Read more 0
 306

Adigenin Yaşamı - Varolma Azmi

Adıge şıanığaVe sia zıaje, ve sije, zıvбыд.Hey elim yavaş ol, ey ağzım kendini tut. Zıxuemışıa pıştırafe.Çok aceleci davrananlar için söylenir. Guğeh şışıar abı tekuenıraş.Zorluğun var oluşu başarmak içindir.  Nasıp ziam şıanığa yiaş.Nasibi…
[...]

Read more 0
 132

Adigelerin Yaşamında Mahkeme

Adıgexem ya xeyaşek’ev şıtarXey=Mahkeme, -xeyaş’e=Mahkeme kararı  Dığum yi pıam ğuez kışhaşexu.Hırsızın şapkasından alev çıkar. Bzacer vi tsey kape tetıshame, pıvupşi kağane.Kötü adam eteğine oturmuşsa, keste bırak.  Yer zışem ye xuşılş.Kötülük yapan…
[...]

Read more 0
 137

Adigelerin Ayıp Saydığı Şeyler

Vatanını ve milletini sevmemek, hor görmek Vatanı ve milleti için gayret etmemek, çalışmamak Tarihini ve geçmişini bilmemek, öğrenmemek Halkını beğenmemek, kötülemek Akraba evliliği (amca, teyze vs. akraba çocuklarıyla ve wunekoş…
[...]

Read more 0
 136

Adigelerde Yolda Yürüyüş ve Duruş Düzeni

Diğer halklardan farklı olarak Adıgelerde yolda veya caddede yürürken beraber olan kişilerin yaşı, cinsiyet ve sayılarına göre bir düzen içinde olmaları gerekir. Bu sayede karşıdan gelen grubun içindeki kişilerin kim…
[...]

Read more 0
 140

Adigelerde Kadının Yeri

Hanceriy bir yazısında şöyle bir olay anlatır: Yaşlı bir Adıge kadınının savaşta üç oğlu varmış.  Bunlardan ikisi cephede can vermişler ve kadının son kalan oğlunu da kanlar içerisinde can çekişirken…
[...]

Read more 0
 139

Adetler ve Konukseverlik

Konukseverlik Çerkeslerin en büyük özelliklerindendir. Bu konuda hata yapanı hiç affetmezler. Bir Çerkes atasözü: “Ün salmak için keskin kılıç ve kırk sofra gereklidir” der.   Savaşta kılıçla, toplantılarda da güzel…
[...]

Read more 0
 128

Thamade Kavramı

Doğru ya da yanlış, çeşitli zamanlarda gençlerimizin THAMADE ve THAMADELİK konularını aralarında yazılı ve sözlü olarak tartıştıklarına tanık olmaktayız. Konularımızın sansür getirilmeden tartışılmasından yana olduğumu her zaman açıkça söyledim. Tabulaştırmakla…
[...]

Read more 0
 127

Xabze

Bir insana verilen değer Xabze’ye uyması ile doğru orantılıdır. Çerkes toplumu, Xabze’ye saygı gösteren ve uyanlara sonsuz sevgi ve saygı gösterir… Çerkeslerin kendilerine özgü kültürel özellikleri insanlık değerleriyle özdeştir ve…
[...]

Read more 0
 145

Xabze Nedir?

Xabze: Adigelerin töreleri, hayat yasaları, gelenek görenek ve adetlerine verdikleri isimdir. yazılı bir dayanağı olmayan fakan kesin yaptırımları olan adetleridir.. Çerkes geleneği, şöyle açıklayabiliriz: yazılı olmayan ama buna rağmen çiğnenmesi…
[...]

Read more 0
 263

Xabze Üzerine

Kavram, kapsam ve ilkeler Türkçe’de ‘gelenek’ kavramı genellikle ‘gelenek ve görenek’, ‘örf, adet’, ‘an’âne’, ‘töre’, ‘görgü kuralları’ gibi deyimlerle ifade edilir. Ahlak kurallarıyla birlikte bütün bu deyimlerle ifade edilen kavramlar,…
[...]

Read more 0
 152

Adige Kültüründe Gelenekler ve Orjinal İsimleri

Адыгагъэ (ADIGELiK) İnsan yaşamına , hayat biçimine yönelik olarak Adige töresinin koyduğu tüm kuralları kapsar.Adigelik insani özelliklerimizi,saygı ve sevgiyi,doğruluk,adalet, cömertlik cesaret ve insana dair benzer tüm erdemleri kapsar. Адыгэ хабзэ…
[...]

Read more 0
 131

Adıgelerde Elbise

Şığınım tsıxur yeğaşeraşe, akılım yeğadaxe.Elbise adamı süsler, akıl güzelleştirir.Vıkızdamışem vışığınşi, vıkızdaşem vı akılş.Tanınmadığın yerde elbise, tanındığın yerde akılsın.Faşem yanakh daxer vukıteş. Elbisenin güzeli utanma duygusudur.Daxağer zekujşi, zekujır faşeş.Güzellik yakıştırmaktır, yakışanda…
[...]

Read more 0
 198

Adige Xabze

Çerkeslerin kendilerine özgü kültürel özellikleri insanlık değerleri ile özdeştir ve değerleri terk etmek kendi benliğini reddetmek demektir. Bu da kültürel kimliğin sona ermesi anlamına gelir.   Kültürümüz Kafkasya'nın coğrafi konumundan…
[...]

Read more 0
 173

Adige Sofrasında Adetler

Yaşamın içersinde çok çeşitli nedenleri olabilecek sevinçlerimizi mutluluklarımızı davetlere, kutlamalara dönüştürdüğümüz zamanlar çoktur. . . . Düğün, dua, doğum günü,milli bayramlar ve günler, aile içinde meydana gelen sevinçli olaylar, bir…
[...]

Read more 0
 126

Çerkeslerde Adetler ve Konukseverlik

Konukseverlik Çerkeslerin en büyük özelliklerindendir. Bu konuda hata yapanı hiç affetmezler. Bir Çerkes atasözü: “Ün salmak için keskin kılıç ve kırk sofra gereklidir” der. Savaşta kılıçla, toplantılarda da güzel söylevlerle…
[...]

Read more 0
 349