Tunuslu Hayreddin Paşa

Kasım 27, 2018 958

Tunuslu Hayreddin PaşaÇerkes kökenli devlet adamı, düşünür, yazar. 1822-25 yıllarında Kafkasya'da doğdu. Küçük yaşta yurdundan kaçırılarak önce İstanbul'da, sonra da Tunus'ta (1839) köle olarak satıldı.Tunus Beyi tarafından satın alınarak Bardo

sarayında yetiştirildi. Arapça ve İslami Bilimler öğrendi. Askerlik mesleğinde yükselerek 1850'de Mirliva ve Süvari Askerleri Komutanı oldu. 1855 yılında Ferikliğe yükseltildi. Yüksek İdari ve diplomatik görevlerde bulundu. 1857-58'de görevli olarak Paris'e ve İstanbul'a gönderildi.

Çeşitli reform komisyonlannda görev aldı. 1857-1867 yıllarında Bahriye Nazırlığı görevinde bulundu. Tunus'ta anayasal sisteme geçilmesinden sonra (1861) Meclis-i Ekber (Parlamento) başkanlığı yaptı. 1873-1877 yıllarında Vezir-i Ekber (Başbakanlık) görevinde bulundu. kendisi gibi Kafkaslı olan Hüseyin ve Rüstem Paşa'ların yardım ve desteğiyle Tunus'a çok büyük ve kalıcı hizmetlerde bulundu. Vezir-i Ekberlik görevinden istifa ederek ayrıldıktan sonra, 1878 yılında İstanbul'a davet edilerek Osmanlı devletinin hizmetine girdi. Vezirlik rütbesi verilerek Ayan Meclisi (Senato) üyeliğine atandı. 4 Aralık 1878'de Sadrazam (Başbakan) oldu. Sekiz ay süren bu görevi, Berlin Anlaşması'nın ağır hükümlerinin uygulanması, Kafkasya ve Balkanlar'dan sürülen Çerkes göçmenlerinin de içinde bulunduğu yüzbinlerce göçmenin yerleştirilmesi için çalışmakla geçti. Liberal fıkirlerinin ve Abdülhamid II'ye önerdiği idari reform programının kabul görmemesi nedeniyle Sadrazamlıktan istifa ederek ayrıldı. Padişaha zaman zaman fîkirlerini layihalar şeklinde sunmakla beraber daha sonra yapılan Sadaret önerilerini kabul etmedi. İstanbul'da 1890 yılında öldü. 1968 yılında, Tunus Cumhurbaşkanı Habib Burgiba'nın ricası ve T.C. Hükümetinin izniyle Hayreddin Paşa'nın mezarı Tunus'a nakledildi ve milli kahramanlar için yapılan bir anıttaki seçkin bir yere kondu.

Küçük yaşta yurdundan koparılmasına karşın kökeninden kopmayan, çocukları dahil 1908 Meşrutiyetinden sonra Kafkas göçmen örgütlerinde görevler alan "Tunuslu" Hayreddin Paşa, aynı zamanda önemli bir düşünce adamı ve yazardı. Türkçe'yi pek bilmemekle beraber Arapça ve Fransızcası çok iyiydi. Sadrazamlığı sırasında İstanbul'da fikirlerini yayabilmek gayesiyle "Al-Salam" adlı Arapça bir gazete de kurmuştur. Müslüman ülkelerde yapılması gerekli reformları kapsamlı şekilde inceleyen büyük eseri, çeşitli yer ve zamanlarda Arapça, Fransızca, İngilizce, Osmanlıca olarak yayımlanmış, bu eseriyle XIX. yüzyıl İslam dünyasında reformcu batılılaşma hareketinin ilk temsilcilerinden biri olmuştur. Kitapları: "Akvamü’l mesalik fi marifet-i ahvali'l-memalik" (Ülkelerin Durumunu Öğrenmek için En Emin yol, 1868).

"Reformes necessaires aux Etats musulmans" (Müslüman Devletlere Gerekli Reformlar, Paris 1868). Paris'te bastırdığı bu eser, "Akvamü'l mesalik..." adlı eserinin "Mukaddime" bölümünü içermektedir. Daha sonraları Atina'da (1874) ve Cambridge'de (1967) de bu kitabın İngilizce iki ayrı çevirisi yayınlanmıştır. Osmanlıca'ya da çevrilen kitabın yayınlanması Abdülhamid II' döneminde 1879 ve 1880 yıllarında iki kez yasaklanmış ve basılan nüshaları toplatılmıştır. Eserin "Mukaddime" bölümü 1972 yılında Tunus'ta, tamamı ise 1985'de Beyrut'ta yeniden basılmış bulunmaktadır.

"Memoires: Kheredine, Homme d'Etat, I" (Tunus 1971). Hayreddin Paşa'nın Anıları. M.S. Mzali ve J. Pignon tarafından uzun bir süre sonra yayımlanmıştır. Paşa'nın 1875-1879 yılları arasındaki resmi ve özel yazışmalarından bir bölümü de aynı yazarlar tarafindan "Documents sur Kheredine"(Hayreddin Üzerine Belgeler) adı altında toplanarak üç uzun makale halinde yayımlanmış bulunmaktadır (1938-40).

Kaynak : SEFER E.BERZEG / KAFKASYA DİASPORASI’NDA EDEBİYATÇILAR VE YAZARLAR SÖZLÜĞÜ

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Abzeh Aile Armaları

Oca 26, 2019 Rate: 0.00

Post Gallery