Mahametmirza Mavrayev

Kasım 27, 2018 670

Mahametmirza MavrayevDağıstanlı aydın, toplum adamı, yayıncı ve yazar. Çoh köyünde bir Avar köylü ailesinin çocuğu olarak doğdu. Sogratl köyünde medreseyi bitirdikten sonra mühendis Adilgirey Dayitbek’in desteğiyle, eğitim görmek üzere Kazan’a gönderildi.

Dağıstan’a döndüğünde, Çarlık yönetiminin çıkardığı tüm zorluklara karşın Kırım’dan borçla satınaldığı bir basım makinesini Temirhan Şura kentine getirerek Dağıstan bölgesindeki ilk milli basımevini kurdu. 1903 yılından başlayarak Kumuk, Avar, Dargi, Lak, Adıge vb. dillerinde, Arapça ve Rusça, birçok kitabın yayıncılığını yaptı. Kur’an’ı Kerim'i 1913 yılından sonra kendi matbaasında basmaya başladı. Bu, Kafkasya halkının yaşamında önemli bir olaydı. Kur’an ayrıca Erpeli’li Biybolatoğlu Şihammat Kadı tarafından Kumukça’ya da çevrilerek yayımlanmaya başladı. (Bu dönemde Kumukça, Dağıstan bölgesinde bir “lingua franca” (ortak dil) konumundaydı). Kumuk dilindeki ilk milli edebiyat-toplum dergisi “Tangçolpan” da 1917’de Mavrayev’in basımevinde basılmaya başlamıştı. Mahametmirza Mavrayev, Şubat 1917 Devriminden sonra oluşturulan geçici Dağıstan Bölgesi İcra Komitesi’nin (yerel hükümetin) üyesi oldu.

Mayıs 1917’de Vladikavkaz’ta toplanan “I. Kuzey Kafkasya Genel Kongresi”ne Dağıstan temsilcisi olarak katıldı. Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi’nin yerel yönetim organlarından olan Dağıstan Milli Komitesi’nin de Başkanlık Divanı üyesiydi. Basımevinde Kumuk ve Avar dillerinde çıkan “Müsavat” (Tenglik) ve bunun paraleli olan “Avaristan” gazetelerini yayımlamak suretiyle önemli bir milli görev daha üstlendi. (Bu gazete Sovyet işgalinin çeşitli dönemlerinde “İşçi Halk” (l918), “Yoldaş” (1922), “Lenin Yolu” (l931), tekrar “Yoldaş” (1991) adlarını almak suretiyle Dağıstan’da 80 yılı aşan bir süreden beri yayımlanmaktadır). Mahametmirza Mavrayev, Nuhay Batırmurza vb. yazarlar bu gazetenin sayfalarında Kafkasya halkını birliğe ve sorunlarını Rusya’daki gibi kan dökerek değil İslam ve Kafkas kardeşliği içinde çözümlemeye çağırıyorlardı. Mavrayev de Kafkas aydınlarının çoğu gibi Ekim 1917’deki “Bolşevik devrimi”ni sıcak karşılamamakla birlikte basımevinde çalışmayı sürdürmüştü. Bu nedenle, Kızıl Ordu’nun ülkeyi işgali ve “Sovyet iktidarının” kurulmasından sonra da bir süre kendisine dokunan olmadı. 1929’da bir kez daha milliyetçiler ve din adamları tutuklanıp “Kızıl Dağıstan” gazetesinde “Mavrayev sen hala tutuklanmadın mı?” şeklinde yazılar çıkmaya başlayınca o da birçok Kafkasyalı aydın gibi ailesini ve çocuklarını bırakarak yurdunu terketmek zorunda kaldı.

Sovyetler Birliği’nden çıkmayı başaramayınca, adını değiştirerek zorluklar içinde Kazakistan’da yaşamaya başladı. 1964 yılında Akmola’da (Tselinograd) 86 yaşındayken öldü.

Kaynak: “M. Mavrayev -birinçi kumuk gazetni çığarğan adam”, Yoldaş, (80. Yıl Özel Sayısı), Mahaçkala, 1998, No:2-7, s:24-25.

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Abzeh Aile Armaları

Oca 26, 2019 Rate: 0.00

Post Gallery