Murat Cankat

Kasım 27, 2018 398

Murat CankatKuzey Kafkasya doğumlu (1886-Kuban) cerrahi profesörü, operatör. Cankât adlı bir Adige ailesindendir. Türkiye'de Askeri Tıbbiye'yi bitirdikten sonra Gülhane Hastanesi'ne asistan oldu. Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'na

askeri doktor ve operatör olarak katıldı. Aynı yıllarda İstanbul'da kurulan Kuzey Kafkasya göçmen örgütlerinin, özellikle Şimali Kafkas Cemiyeti'nin çalışmalarına aktif olarak katıldı. 1923'de Gülhane Askeri Tıp Akademisi'nin II. Hariciye ve Harp Cerrahisi Kliniği direktörlüğüne getirildi. 1944'de emekli oluncaya kadar bu görevde kaldı.

 

Eserleri:

Harpte İlk Yara Tedavisi, İstanbul, 1935.

Muhit Sinirleri Cerrahisi, istanbul, 1946.

Kaynak: Kafkasya Gerçeği, Temmuz 1991, Sayı 5.

 

Murat Cankat Hoca hastaydı. Bir gün Çerkezce'den gayri dil konuşmaz oldu

Anadilde yayını alkışlayanlar yanında, vakit geçirmeden tartışmaya başlayanlar da oldu. Vatan elden gidecek diye feryat edenler de eksik değil. Hepsine hak vermek lazım, önemli bir karardı bu bizim alelacele alıp, yarım yırtık uygulamaya koyduğumuz. 

Zamanla şekillenecek, düzelecektir.

Pazar yazılarında bütün bir hafta ihmal ettiğimizi yapmaya, konulara olumlu açıdan bakmaya çalıştığımızı biliyorsunuz. Yeni tartışmalara, çekişmelere aday görünen bu konu bana, 41 yıldır aramızda olmayan bir sevgilimi düşündürdü, kayınbabam Dr. Murat Cankat'ı. 

Safkan bir Çerkezdi Murat Baba (Torunlarının deyişiyle «Dokdok Dede»).

O havalinin insanlarına giderek Kafkaslı diyeceğiz galiba. Net bir tahmin değil, tartışma yeri de burası olamaz. Ama mesela bugünlerde sıkça kullanılan Adige adını Türkiye'de kaç kişi bilir? Sorun çevrenizdekilere, göreceksiniz. Abazalar ile Abhazlar aynı kavmin insanları mıdır sualine ne kadarı doğru cevap verebilir? 

İstanbul'a göçmek üzere köylerinden Batum'a inerken, küçük Murat, babasının atının terkisindedir. Henüz beş yaşında. Ruslar her ailenin bir ata yüklenebilecek kadar eşya götürmesine izin vermişler. Bunu biliyorum, ayrıca binek atlarını kullanmalarına da müsaade ettiler mi, Gülseren Hanım da hatırlamaz. Ama kalan atlarıyla kazlarını, Rusların eline geçmesin, işine yaramasın diye dağların tepelerine doğru sürüp dağıttıklarını bilmeyen yok. (Soğuk iklimde kaz tüyü giyecek yapımında işe yarıyor.)

Kafileler Batum'a doğru ilerleye dursun, ben size kısa kısa bu dramatik göç hakkında dinlediklerimi anlatayım. 

Ruslar bir tarihe kadar Çerkezlerden asker ve vergi almazlarmış. Ahalinin inancına göre, Osmanlı'dan korktukları için. Vakta ki bu korkudan kurtulmuşlar, ilk iş olarak Çerkez gençlerini askere çağırmışlar. Gitmemiş gençler, belki de aile büyükleri bırakmadı. 

Murat Baba'nın büyükleri İstanbul'a bir heyet göndermişler, başlarının Ruslarla belaya gireceğini anlayınca. Padişah (İkinci Abdülhamid) heyeti Yıldız Sarayı'nda kabul etmiş, dinlemiş. Kararını: 

– Efendileri gezdirin, mülkümüzün elverişli yerlerini görsünler. Nereyi beğenirlerse oraya iskân edin, diye bildirmiş. 

Soğuk kışların, yalçın dağların insanları sıcak iklimi, yemyeşil ovaları görünce hiç tereddüt etmeden: 

– Burası, demişler. 

Yanıldıkları, çok geçmeden anlaşılacak. Farklı ve sıcak iklim onları çarpacak, Cennet'e geldik derken çoğu kırılacaktır. 

Bizim Çerkezler kafilesinin vapurla Karadeniz'den girip Boğaz'dan geçiş sahnesini anlatmak istiyorum size. Bence hazin, dramatik bir sahnedir.

Vakit sabah. Erkekler güvertede namazdan kalkarken, buraları bilen biri Beylerbeyi hizasında Beşiktaş sırtlarını işaret ederek: 

– Dağılmayın, demiş. Yıldız Sarayı oradadır. Halife-i Ruyi Zemin Efendimiz ola ki bizi seyreder, kullarım iyi midir 

hoş mudur diye sual eder. Selama duralım!

Namaz safları gibi sıra sıra dizilip, Kızkulesi önlerine kadar selama durmuşlar, Hünkâr'larına karşı. Dinlediğimde, hatırlıyorum çok duygulanmıştım bu sahneden.

İlk heyet Mersin-Erdemli, Amasya ve çevresini beğenmiş. Bizimkilerin kafilesi ilkin Silifke'nin köylerini denemişler. Bir mevsim, iki mevsim... Sıcağa dayanamayacaklarını anlayınca kuzeye doğru göç izni istemiş ve gidip Karaman'ın Eminler ve Gökçe köylerine yerleşmişler. 

Murat Baba okumuş. İstanbul'da Askerî Tıbbiye'ye devam etmiş. Tanıdığım (ve yetmiş yaşını geçmiş ikizlerin yan yana gelince tahmin edilemez bir güzellik oluşturduğunu gözlerimle gördüğüm) kardeşi İsmail Emmi hep Karaman'da kalmıştı; okuması yazması yoktu. 

Prof. Dr. Murat Cankat, devrinin ünlü cerrahlarından biriydi. Ben tanıdığımda (kızını istemeye gittiğim günler) İstanbul Etibba (Tabipler) Odası Başkanı'ydı, hekimlik etmiyor, ameliyatlara girmiyordu. 

Nur içinde yatsın 1963 yılında aramızdan ayrıldı. 

Çocukları, onun Çerkez dostlarını da tanıdılar. Rauf Orbay gibi. Öğrencisi Prof. Dr. İzzet Birand gibi. Ziraat hocası Prof. Şevket Birand, Konya milletvekili Remzi Birand gibi, Bazılarını ben de tanıdım.

Murat Baba Balkan, Birinci Dünya ve Kurtuluş savaşlarına katılmış bir askerdi. Atatürk'ün yakını, İsmet Paşa'nın dostu. 

O ve arkadaşları, belki kuruluşunda pay sahibi olmalarının da etkisiyle kendilerini hep bu Cumhuriyetin mensupları, dediğim gibi aynı zamanda sahipleri bildiler. Kayınbabamın bu konuda hiçbir tereddüde müsaade etmeyişinden hep gururlanmışımdır. 

Çerkezce konuştuğunu hiç işitmediğim Murat Baba son günlerinde Türkçe'yi konuşamaz oldu. Beyinde her dilin ayrı bir kutuda saklandığı düşüncemin bu vesileyle doğrulandığını gördüm. 

Aramızda Çerkezce bilen de yoktu. Murat Baba'nın kardeş çocuğu bizim sevgili ağabeyimiz, Hayri Cankat yetişti imdadımıza. Bir süre sonra Türkçe, zihindeki yerini yeniden alacaktı. 

Babasının arkadaşlarıyla Çerkezce'nin alfabesini oluşturmayı düşündüklerini, ama bir sonuca varamadıklarını Gülseren Hanım hatırlıyor. 

Dil hangi kıvamdan sonra alfabeleşmek ihtiyacını duyar ve bunu gerçekleştirir, bilemem

 

Hakkı Devrim

1 yorum

  • Sarper Yılmaz
    Yorum Bağlantısı Sarper Yılmaz Perşembe, 05 Aralık 2019 19:21

    Çok teşekkürler, önemli bilgiler vermişsiniz, elinize sağlık.

Yorum yapın

(*) ile işaretlenmiş zorunlu alanların tümünü doldurduğunuzdan emin olun. HTML kodları kullanılamaz.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Son Twetler

https://t.co/z2AVKFGjVf
Adıge Cumhuriyeti'nin Kuruluş Yıl Dönümü Kutlu Olsun https://t.co/10PUan3hJA
RT @ajanskafkas: Mustafa Aydın Turan | Mehdi Nüzhet Çetinbaş yazdı https://t.co/bM0qHZIb6X https://t.co/LV5Nislevy
RT @gilahsteney: Bu hikayeyi daha önce de duymuştum bir dadeden çok araştırdım doğruluğunu Şorten Askerbiy'in Kazanokue Jabağı kitabında da…
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı