Çerkeslerin alt gruplarını oluşturan toplulukların adları toplumsal hafızada Türkiye'de Kafkasya'dan daha fazla yerini korumuş. Kimliğini iyi kötü koruyan her Çerkes hangi alt gruba (kimine göre 'boya' veya 'kabileye') ait olduğunu biliyor. Bu durum 'ilerici' bazı aydınlarımız tarafından uluslaşamamanın ve geriliğin göstergesi sayılsa da, anlamsız çekişmelere temel olmadıkça köklere ait bir bilgi olarak korunması bence yararlı bile sayılabilir.

Abzeh, Besleney, Bjeduğ, Çemguy, Hatukoy, Kabardey, Şapsığ ve Ubıh bugün hala bilinen ve mensuplarına rastlayabileceğiniz gruplar. Jane, Mahoş, Mamheğ, Natuhay vd. daha küçük gruplar ise çeşitli nedenlerle komşu gruplara karıştılar ve 'sülale' olarak onlar arasında yaşıyorlar. Genellikle isimlerini Kafkasya'da yaşadıkları coğrafi bölgeden ve bazen de bağlı oldukları soyludan alan bu toplulukların isimlerinin nereden geldiği uzun bir araştırma konusu olabilir. Devamını getirmek üzere bu yazıda sadece ikisini konu alalım.

Türkiye'de Çerkeslerin en büyük nüfuslu topluluklarından biri Abzehler. Adları bazen 'Abzah' olarak da söyleniyor. Kabardeylerin onlara verdiği 'Abazeh' adı Rusça literatüre küçük bir farkla 'Abadzeh' olarak yerleşmiş. Kafkas sıradağlarının kuzey eğiminde Pşış, Pşeha, Laba ve Psekups nehirlerinin vadilerinde yaşayan Abzehlerin bölgesi, Şapsığlarla ve Ubıhlarla sınırı oluşturan sıradağlar boyunca Abazaların (Abazinlerin) topraklarına kadar uzanıyordu. Abzeh adı da işte Abazalarla bu komşuluklarından kaynaklanıyor: Abaza + h ('aşağı(da)' anlamı veren yer (lokativ) takısı). Dağlarda yaşayan Abazalara göre daha aşağıda olmaları nedeniyle diğer Çerkes toplulukları tarafından bu şekilde adlandırıldıkları bütün araştırmacılar tarafından kabul ediliyor.

Besleneyler Türkiye'den farklı olarak Kafkasya'da ve literatürde Kabardeylerin bir kolu, dilleri de Kabardeycenin bir ağzı olarak kabul ediliyor. 'Besleney'in Kabardey pşılarının (prenslerinin) soy atası sayılan İnal'ın torunlarından Beslen'in (veya Beslan) adından geldiği görüşü genel kabul görüyor; Beslen (Beslan) + ey. Yerleşim adlarında da görülen -ey takısı aitlik, sahiplik bildiriyor. Daha çok Amasya, Çorum, Tokat, Sivas, Yozgat bölgelerinde kullanılan 'Besney' de muhtemelen Besleney'in değişime uğramış hali. Kişi adı olarak Bislan, Berslan gibi biçimlerde de kullanılan 'Beslan'ın kökeninin Kıpçak Türkçesi olduğunu da belirtelim [(bey (biy)+ aslan (arslan)].

Kaynak: Kokov, C.N., İz adıgskoy (çerkesskoy) onomastiki, Nalçik, 1983, s. 270, 275.
Murat papşu
Nart Dergisi 81.Sayı

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Kabardey Aile Armaları

Oca 25, 2019 Rate: 0.00

Son Twetler

RT @Cerkesya: Abhazya Ulusal Bayrak Günü Kutlu Olsun. #Abhazya #Bayrak #Abkhazia https://t.co/FlUYIdyuRv
Kars’ta Çerkes Mezarlığı https://t.co/huSx2CBZAv
RT @Cerkesya: Unutmadık, unutmayacağız #MedetÖnlü #22Mayıs2013 https://t.co/qGd7zsOuIV
https://t.co/c8y7vrGLmm #may21in21languages #21dilde21mayıs
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı