Adıgece Ders No:14

Aralık 17, 2018

Konum, yer, duruş bildiren sesler ve bu seslerin oluşturdukları sözcüklere bakalım.

ХЭ -- Çoğul olan bir şeyi gösterdiğini zaten biliyoruz. Bir çokluğun içine girme çıkma

И -- Bir kabın veya çevirmenin içine girme çıkma şeklinde sözcük oluşturur.

 

 c -- Oturan varlık gösterir.

 т -- Ayakta duran varlık gösterir.

 лъ -- Yatan veya yatay veya cansız varlık konumu gösterir.

 п -- Uç veya uçta duran varlık gösterir.

 лъ nin т olması uçmaktır veya hızla ayağa kalkmaktır.

 бгъэ бгъу yanları anlatır.

 д -- Sağlam bir yeri veya iki şeyin arasında sağlam yerde olmayı anlatır.

 щl -- içini evin içi gibi şeyleri anlatır.

 

Bu dilde altta yanda veya herhangi bir yerde ve oturur, durur, yatar şeklindeki duruş vaziyeti de söz konusu edilmek durumundadır.

 

 ит -- bir şeyin içinde ve ayakta

 ис -- bir şeyin içinde oturur durumda

 илъ -- bir şeyin içinde yatar konumda veya cansız varlık olarak

 

 хэт -- bir çokluğun içinde ayakta durarak

 хэс -- bir çokluğun içinde oturarak

 хэлъ -- bir çokluğun içinde yatarak veya cansız varlık olarak.

 

 тет -- üstte ve ayakta

 тес -- üstte ve oturur konumda

 телъ -- üstte yatay konumda veya cansız varlık olarak

 

 щlэт -- üstü kapalı bir yerde ayakta

 щlэс -- üstü kapalı yerde oturur konumda

 щlэлъ -- üstü kapalı yerde yatay veya cansız varlık olarak

 

 бгъэдэт -- yanında koyun koyuna gibi ayakta

 бгъэдэлъ -- yanında koyun koyuna gibi yatay veya cansız varlık olarak

 бгъэдэс -- yanında koyun koyuna gibi oturur konumda

 бгъурыт -- yanında ayakta

 бгъурыс -- yanında oturur konumda

 бгъурылъ -- yanında yatay konumda veya cansız varlık olarak

 

 кlэщlэт -- yanında himayesinde gibi ayakta

 кlэщlэс -- yanında himayesinde gibi oturarak

 кlэщlэлъ -- yanında himayesinde gibi yatay veya cansız varlık olarak

 

 пыт -- ucunda dik veya canlı diri ayakta

 пыс -- ucunda tünemiş konumda

 пылъ -- ucunda asılı konumda

 

  гуэт -- diğer yarısı gibi ayakta

 гуэлъ -- diğer yarısı gibi yatay

 гуэс -- diğer yarısı gibi oturur konumda

 

 фlэт -- ucunda takılı olarak dik kunumda

 фlэс -- ucunda takılı olarak oturur konumda

 фlэлъ -- ucunda asılı olarak takılı veya cansız varlık olarak

 

 кlуэцlыс -- katlamalı bir şeyin içinde oturur konumda

 кlуэцlылъ -- katlamalı bir şey içinde yatay veya cansız varlık olarak

 кlуэцlыт -- katlamalı kapalı bir şey içinde ayakta durur konumda

 

 Мазэ дэнэ щыlэ? -- Maze nerede?

 Мэктэбым и хадэм итщ. -- Okulun bahçesinde duruyor.

 

 Динэ дэнэ щыlэ? -- Dine nerede?

 И ныбжьэгъухэм яхэтщ. -- Arkadaşlarının arasında duruyor.

 

 Быцэ дэнэ щыlэ? -- Bıtse nerede?

 Уэрамым дэтщ. -- Sokakta. (sokak arasında duruyor.)

 

 Пагуэ дэнэ щыlэ? -- Pague nerede?

 Унащхьэм тетщ. -- Damın üstünde duruyor.

 

 Танэр дэнэ щыlэ? -- Dana nerede?

 Пщlантlэм дэтщ. -- Avluda duruyor.

 

 Зафер дэнэ щы!э? -- Zafer nerede?

 Жыгым бгъурытщ. -- Ağacın yanında duruyor.

 

 Зафер, дыгъуасэ дэнэ ущыlа? -- Zafer , dün neredeydin?

 Хасэм сыщlэтащ. -- Dernekteydim.

 

 Пщэдей дэнэ ущыlэну? -- Yarın nerede olacaksın?

 Ди щэхуапlэм сыщlэтынущ. -- Alışveriş yerimizde olacağım.

 

 Бжэмышххэр дэнэ щыlэ? -- Kaşıklar nerede?

 Ахэр lэнэм телъщ. -- Onlar masanın üzerinde.

 

 Псыфалъэр дэнэ щыlэ? -- Su kabı (bardak) nerede?

 Дапхъэм дэлъщ. -- Raf arasında.

 

 Мазэ и гуащэхэр дэнэ щыlэ? -- Maze nin bebekleri nerede?

 Пхъуантэм дэлъщ. -- Sandıkta.(duruıyor)

 

 Мазэ махуэ къэс и пэщыр зрегъэзахуэ.

 --------------------------------------- Maze her gün odasını düzeltiyor.

 

 И щlагъщlэлъхэр зыкlуцlелъхьэри пхъуантэм делъхьэ.

 --------------------------- İç çamaşırlarını katlayarak sandığına koyuyor.

 

 И щыгъынхэр щыгъын дэлъхьэпlэм дахэурэ делъхьэ.

 ------------------------------- Elbiselerini elbise dolabına güzelce koyuyor.

 

  И тхылъхэр зыригъэзахуэурэ тхылъылъэм ирелъхьэ. 

 -------------------------------------- Kitaplarını düzelterek çantasına koyuyor.

 

 Шхэlэнхэри зригъэзахуэурэ ипlэ ирелъхьэж.

 -------------------------------- Yorganlarını da düzelterek erine yerleştiriyor.

 

 Ар сытым хуэдэу зэгъэпэщауэ хъыджэбз цlыкlу. 

 ---------------------------------------- O ne kadar düzenli küçük bir kız.

 

 Шхэгъуэ къэс идзэхэр иелъэщl.

 ------------------------------------- Her yemek vaktinde dişlerini fırçalıyor.

 

 Имыщlэ зыгуэрхэри и адэм еупщlурэ зрегъащlэ.

 ----------------------------- Bilmediği şeyleri de babasına sorup öğreniyor.

 

 lэнэм дахэу бгъэдотlысхьэри и ныбэр из хъуху машхэ. 

 ------------------------------- Sofraya güzelce oturup karnını doyuruyor.

 

 lэнэр къыщагъэувым , щы!уахыжым и анэм доlэпыкъу.

 --------------- Sofrayı kurarlarken kaldırırlarken annesine yardım ediyor.

 

 Бжэмышххэр бжэмышхылъэм кърехри lэнэм къытрелъхьэ. 

 -------------------------------- Kaşıkları kaşıklıktan alıp sofraya koyuyor.

 

  Хьэ -- Seslerde belirtilmiş konuma gelmek getirmek anlamları katar.

  

 тlыс --- otur

 тетlысхьэ -- belirtilen şeyin üzerine kendini oturur konuma getir.

 щlэтlысхьэ -- altına otur

 бгъэдэтlысхьэ -- yanına otur

 

 телъхьэ -- üzerine koy

 щlэлъхьэ -- altına koy

 бгъэдэлъхьэ -- yanına koy

 бжьыхэлъхьэ -- tasma veya takı olarak tak

 яхэхьэ -- çoğulun içine gir

 ихьэ -- bir şeyin içine gir

 дэхьэ -- bir çevirme veya iki şey arasına gir

 техьэ -- üzerine var

 

 лъхьэ -- cansız bir varlığı belirtilen konuma getir

 lуантlэ -- vidala gibi döndür

 

 телъхьэ -- üzerine koy

 щlэлъхьэ -- altına koy

 пылъхьэ -- ucuna koy

 гуэлъхьэ -- diğer yarısı şeklinde yanına koy

 

 теlуантlэ -- üzerine vidala

 фlэlуантlэ -- ucuna vidala

 щlэlуантlэ -- altına vidala

 

 Гупсэ мыlэрысэхэр тепщэчым ирилъхьэри lэнэм къытрилъхьащ.

 --------- Gupse elmaları tabağın içine koyup masanın üzerine koydu.

 Нэжан псыгуэнцlыкlум изу псы ирикlэри lэнэм бгъэдилъхьащ.

 ---------------- Nejan sürahinin içini su doldurup masanın yanına koydu.

 

 Щlэкхъуалъэм илъ щlакхъуэхэр lэнэм къыкlэщlилъхьащ.

 ---------------------- Ekmekliğin içindeki ekmekleri masanın yanına koydu.

 

 Шыпсхэр шынакъхэм кърикlэжри пlастэ бзыгъэхэр къыгуилъхьэжащ.

 ------------------------ Şıps leri tabaklara döküp dilim p'astaları yanına koydu.

 

 Бжьыныху хъумэбжьымэ дахэхэр къызкlэриху лы гъэвахэри и щlыlум

 къытрилъхьэжащ.

 ------------ Güzel sarmısak sosu kokan haşlanmış etleri de üzerine koydu.

 

 Пастэрэ шыпсрэ сшхынщ жызыlэр феблагъэ.

 -------------------------------------------- P'aste şıps yerim diyenler buyursunlar.

 

 

Сыхэхьащ- bir çoğulun içine girdim- сахэхьащ - onların arasına girdim

 ухэхьащ. ------------------------- girdin уахэхьащ ------------------ girdin

 хэхьащ -------------------------- girdi яхэхьащ --------------------- girdi

 дыхэхьащ ----------------------- girdik дахэхьащ ------------------- girdik

 фыхэхьащ --------------------- girdiniz фахэхьащ ------------------- girdiniz

 хэхьахэщ. ---------------------- girdiler яхэхьахэщ ----------------- girdiler.

 

 

 хьын --- taşınan bir şeyi götürmek хэ ile olursa çoğulun içine götürmek.

 

 хэсхьащ bir çokluğun içine bir şeyi götürdüm.

 хэпхьащ --------------------------------- götürdün.

 хихьащ ----------------------------------- götürdü.

 хэтхьащ ---------------------------------- götürdük .

 хэфхьащ ----------------------------------- götürdünüz.

 хахьащ ------------------------------------- götürdüler.

 

 яхэсхьащ onların arasına bir şeyi götürdüm.

 яхэпхьащ -------------------------------- götürdün.

яхихьащ ---------------------------------- götürdü.

 Яхэтхьащ -------------------------------- götürdük.

 яхэфхьащ ------------------------------- götürdünüz

хахьахэщ ------------------------------- götürdüler.

 

 

яхэсхьэнщ. Onların arasına ( bir şeyi) götürürüm.

яхэсхьэн? ---------------------------------- götüreyim mi?

 яхэсхьа? ------------------------------------ götürdüm mü?

яхэсхьэнут. -------------------------------- götürecektim.

яхэсхьэнут? ------------------------------- götürecek miydim?

 яхэсхьэнт. ---------------------------------- götürürdüm.

 

 

 шэн -- beraberinde götürmek.Bir çoğulun içine veya onların içine beraberinde götürmek.

 Farklı zaman ve durum örneklerini ayırt etmeğe çalışabilirsiniz.

 

 хызошэ хэсшэрэ? хэсшэкъым яхэсшэнущ яхэсшэн?

 хыбошэ хэпшэрэ? хэпшэкъым яхэпшэнущ яхэпшэнкъэ?

 хешэ хишэрэ? хишэкъым яхишэнущ яхишэнкъым

 хыдошэ хэтшэрэ? хэтшэкъым яхэтшэнущ яхэтшэнщ

 хывошэ хэфшэрэ? хэфшэкъым яхэфшэнущ яхэфшэ

 хашэ хашэрэ? хашэкъым хашэнухэщ хашэнхэт

 

 Махуэр дахэщ. ---- Gün güzeldir.

 Бзухэм уэфэгум къыщалъэтыхь.-- Kuşlar gökyüzünde uçuşuyorlar.

 Еджакlуэхэр я пэщым щlэсхэщ. --Öğrenciler sınıflarında oturuyorlar.

 Зы щlалэ пщlантlэм дэтщ. -- Bir çocuk bahçede duruyor.

 Бзу абгъуэр унащхьэм тетщ. -- Kuş yuvası damın üstünde duruyor.

 Ботэ и ныбжьэгъухэм яхэтщ. -- Bote arkadaşlarının arasında.

 Егъэджакlуэр пхъэщыкъум бгъэдэтщ. -- Öğretmen tahtanın yanında.

 Пхъэщыкъум усэ третхэ. ----- Tahtaya şiir yazıyor.

 Цlыкlухэми я дэфтэрхэм иратхэж. --- Çocuklar da defterlerine yazıyorlar.

 

 Bir şeyin içine yazmak; и – Bir şeyin içini ifade eder.

 Bir şeyin içerisine

 

 Yazıyorum.-Yazıyor muyum?- Yazmıyorum.-Yazdım.—Yazdım mı?

 

 изотхэ ----- истхэрэ? ------- истхэкъым ------ истхащ ------- истха?

 иботхэ ----- иптхэрэ? ------- иптхэкъым ------ иптхащ ------ иптха?

 иретхэ ----- иритхэрэ? ----- иритхэкъым ----- иритхащ ---- иритха?

 идотхэ ----- иттхэрэ? ------- иттхэкъым ------- иттхащ ------ иттха?

 ивотхэ ------ ифтхэрэ? ----- ифтхэкъым ------- ифтхащ ---- ифтха?

 иратхэ ------ иратхэрэ? ---- иратхэкъым ------ иратхащ --- иратха?

 

 Yazmadım.—Yazacağım—Yazacak mıyım?- Yazmıştım.—Yazacaktım.

 

 Истхакъым --- истхэнущ ---- истхэну? ------- истхат ------ истхэнут

 Иптхакъым --- иптхэнущ ---- иптхэну? ------- иптхат ----- иптхэнут

 иритхакъым -- иритхэнущ -- иритхэну? ----- иритхат ---- иритхэнут

 иттхакъым ---- иттхэнущ ---- иттхэну? ------- иттхат ------ иттхэнут

 ифтхакъым --- ифтхэнущ --- ифтхэну? ------ ифтхат ----- ифтхэнут

 иратхакъым -- иратхэнущ -- иратхэну? ----- иратхат ----- иратхэнут

 

 Bir şeyin üzerine yazmak; т – Bir şeyin üzerini ifade eder.

 

 Тызотхэ ---- тестхэрэ? ---- тестхэкъым ---- тестхащ --- тестха?

 тыботхэ ---- тептхэрэ? ---- тептхэкъым ---- тептхащ --- тептха?

 третхэ ------ тритхэрэ? ---- тритхэкъым ---- тритхащ --- тритха?

 Тыдотхэ ---- теттхэрэ? ---- теттхэкъым ---- теттхащ --- теттха?

 тывотхэ ---- тефтхэрэ? ---- тефтхэкъым --- тефтхащ -- тефтха?

 тратхэ ------ тратхэрэ ? ---- тратхэкъым ---- тратхащ --- тратха?

 

 тестхакъым ---- тестхэнущ ----- тестхэну? тестхат

 тептхакъым ---- тептхэнущ -------- п -------?----------- п------.

 тритхакъым ---- тритхэнущ ------- ри ------?---------- ри------.

 теттхакъым ---- теттхэнущ ---------- т ------?------------ т-----.

 тефтхакъым --- тефтхэнущ ----------ф -----?----------- ф----.

 тратхакъым ---- тратхэнущ ---------ра ------?----------- ра-----.

 

 Bir şeyin altına yazmak; Щl – Bir şeyin altını ifade eder

 Bir şeyin altına

 Yazıyorum.- Yazıyor muyum?—Yazmıyorum—- Yazdım.—Yazdım mı?

 

 щlызотхэ ---- щlэстхэрэ? ---- щlэстхэкъым --- щlэстхащ --- щlэстха?

 щlыботхэ ---- щlэптхэрэ? ---- щlэптхэкъым --- щlэптхащ ------- п-----?

 щlетхэ -------- щlитхэрэ? ----- щlитхэкъым ----- щlитхащ -------- и -----?

 щlыдотхэ ---- щlэттхэрэ? ---- щlэттхэкъым ---- щlэттхащ ------- т -----?

 щlывотхэ ---- щlэфтхэрэ? --- щlэфтхэкъым --- щlэфтхащ ------ ф ----?

 щlатхэ -------- щlатхэрэ? ----- щlатхэкъым ------ щlатхащ -------- а ----?

 

 Yazmadım.---- Yazacağım.----- Yazacak mıyım? — Yazmıştım.

 

 щlэстхакъым ----- щlэстхэнущ ------- щlэстхэну? --- щlэстхат

 ---- п -----------.---------- п ---------.----------- п --------?-------- п-------.

 ---- и ----------.----------- и --------.------------ и ---------?------- и-------.

 -----т -----------.---------- т --------.------------- т ---------?------- т ------.

 ---- ф ---------.----------- ф -------.------------- ф --------?------- ф------.

 ---- а ----------.---------- а ---------.------------- а --------?-------- а------.

 

Burada özellikle belirtilmesi gereken diğer bir şekil ise bir gurubun içine yazmak dahil etmek için хэ ile anlatılması gerekir.

 

 Мазэ и гупым сыхитхащ. - Maze beni gurubuna yazdı.

 Синэнур и гупым ухэстхащ. - Seni Sinenur’un gurubuna yazdım.

 Сэри фи гупым сыхэтхэ. - Beni de sizin gurubunuza yaz.

 Уэри ди гупым ухэстхэн? - Seni de bizim gurubumuza yazayım mı?

 Сыхэтхэ. - Yaz. ( o gurubun yani çoğulun içine yaz. )

 

 лъэтэн – uçmak, Yani лъэ nin т olması.

 

 Uçuyorum. ------ Uçuyor muyum? ---- Uçtum.

 

 сэ солъатэ ---------- сылъатэрэ? ------- сылъэтащ.

 уэ уодъатэ ------------у -----------? ---------- у ---------.

 ар мэлъатэ ----------- . ------------? ---------- . ----------.

 дэ долъатэ ---------- ды ------------? -------- ды --------.

 фэ фолъатэ --------- фы ----------? --------- фы --------.

 ахэр мэлъатэ. --------- . ------- хэрэ? -------- . ------- хэщ.

 

 Uçtum mu? ---- Uçayım mı? ------ Uçuyordum.

 

 сылъэта? -------- сылъэтэн? -------- сылъатэт.

 у -----------? -------- у-----------? --------- у ---------.

 . ------------? -------- . ----------? --------- .-----------.

 ды ---------? ------- ды ---------? -------- ды--------.

 фы --------? ------- фы ---------? ------- фы---------.

 . --------- хэ? -------- . ------- хэ? -------- . -------- хэт.

 

 Ben seni sen beni biz sizi uçururuz türü cümle yapısı.

 

 Сэ -------- сэ ------------ сы ---- з ---- гъэ-- лъэ -- т -- а -- щ.

 Уэ -------- уэ ------------ у ---- б -----------------------------------.

 Ар -------- абы ----------- . ----- и -----------------------------------.

 Дэ -------- дэ ------------- ды--- д -----------------------------------.

 Фэ -------- фэ ------------ фы – в -----------------------------------.

 Ахэр ----- абыхэм ------- . --- а"я ----------------------------- хэ - щ.

 

Daha önceleri yaptığımız gibi çaprazlamalar yapabiliriz. Bu tür çaprazlamalar üzerinde duruşumuzun nedeni bildiğiniz gibi hem uçanın hem uçuranın görüntüsünün fiil başına eklenmesi nedeniyledir. гъэ ise yaptırma ettirme ön ekidir. щ kalkarsa soru, къым olumsuzluk eki, къэ olumsuz soru eki olduklarını zaten biliyoruz.

щ yerine т gelirse bitmiş zaman uçmuştum, нут uçacaktım, нт uçardım,

нутэкъым uçmayacaktım, нутэкъэ uçmayacak mıydım . Ayrıca zaman belirteci

a yerine э ve sona н gelirse uçurayım mı? olduğunu daha öncelerden hatırlatmış olalım. Şimdiki zaman bildirimlerini de hatırlayın. Şimdi birkaç çaprazlama yapalım.

 

 Уэ сэ узгъэлъэтащ. Sen benim uçurduğumsun. ( Orijinal söylem )

 Seni ben uçurdum.

 

 У -- sun

 З -- um

 Гъэ – ğu – yaptırma ettirme eki.

 Лъэ - ayağın

 Т -- havalanımı

 А – olmuş olan ( sıfatlaştırma )

 Щ – şu anki hal.

 

 Ар сэ згъэлъэтащ.-- Onu ben uçurdum

 Бзур сэ згъэлъэтащ.-- Kuşu ben uçurdum

 Бзухэр уэ бгъэлъэтахэщ. -- Kuşları sen uçurdun

 Фэ дэ фыдгъэлъэтащ. -- Sizi biz uçurduk.

 Жыгым пыс бзухэр ( ахэр ) дэ дгъэлъэтэжахэщ.

 ---------- Ağaçtaki kuşları (onları) biz ( kondukları yerden tekrar) uçurduk.

 Къухьлъатэр Умар игъэлъэтащ.---- Uçağı Ömer uçurdu.

 

 Мазэрэ И Нанэмрэ Maze İle Ninesi

 

 Ныщхьэбэ Мазэ и унэ лэжьыгъэхэр иуха иужь

 -------------------- Bu akşam Maze ev ödevlerini bitirdikten sonra

 и адэм бгъэдэтlысхьащ. -- babasının yanına oturdu.

 Тlэкlу еlущэща неlущэщами фэ къриплъакъым.

 --------------- Biraz fısıldadı mısıldadıysa da pek yüz vermedi.

 И анэмкlэ зиунэтlами абый фэ къыщыримыплъым

 ----------------- Annesine yöneldiyse de oda yüz vermeyince

 И нанэм епщылlащ. --- Ninesine sokuldu.

 -- Нанэ, къуэжыхь пщlэрэ? Жиlащ. -- Nine, bilmece biliyormusun? Dedi.

 Абый -- O da;

 -- сощlэ си тlасэ. Сыт щхьэ сымыщlэу? къыжриlащ.

 -- Biliyorum çocuğum. Niçin bilmeyeyim? Diye cevapladı.

 -- Нтlэ дызэгъэупщlыт. -- Öyleyse birbirimize soralım.

 -- Тегъэ хэткъым. Умыщlэм сызхуей къуажэр къызэптынщ.

 -- Oyunbozanlık yok. Bilemezsen istediğim köyü verirsin.

-- Тегъа сымхъуну псалъэ узот. -- Oyunbozan olmayacağıma söz veriyorum.

-- Нтlэ хэт япэ еупщlынур? -- Öyleyse kim önce soracak?

-- Япэ уэ къызэупщl. -- Sen önce sor.

-- Быргуэ быргуэ --Bırgue bırgue

 Быргуэ мыщэ Bırgue yapılmamış.

 Къуэжищэ къызэптам уэстынкъым. Мыр сытми къащlэ.

--- Yüz köy versen de bunu vermem. Bunun ne olduğunu bil.

-- Ар сытми пшхы хъурэ? -- O ne ise yeniyor mu?

-- Ар пшхы хъукъым. Абыкlэ цlыкlухэм я зэш трагъэу.

-- O yenmiyor. Onunla çocuklar eğleniyor.

-- Къэсщlэжащ, къэсщlэжащ ар къуэжыхьщ. -- Bildim, bildim o bilmecedir.

-- Ара дыддэщ си хъыджэбз цlыкlу . Иджы уэ къызэупщl.

-- O tam da odur küçük kızım. Şimdi sen sor.

-- Модэ къикl лъакъуэ кlыхь -- Şordan gelen uzun bacak

-- Ди унэ къихьэ сэрэбжэн. Къащlэ нанэ. -- Evimize gelen keçi. Bil nine.

-- Сщlэкъым ар хьэщlэупlэрэ. -- Bilmiyorum o misafir mi acaba?

-- Къыпхуэщlакъым нанэ. Къуажэ къызэптым бжесlэнщ.

-- Bilemedin nine. Köy verirsen söylerim.

-- Дэтхэнэ къуажэр ухуей? -- Hangi köyü istiyorsun?

-- Щlэжыкъуейр къызэт. -- Ş'ejıqueyi ver.

-- Узот. -- Veriyorum.

-- Щlэжыкъуей псы иск!эй къиск!ык!ыж. -- Ş'ejıqueye su döküp geri alayım.

-- Кърущ нанэ къру. -- Leylek nine leylek.

-- Ар уэ дэнэ щызэбгъэщlа? -- Onu sen nereden öğrendin?

-- Си анэм щэхуу сигъэщlащ. -- Annem gizlice öğretti.

 Мазэи нанэи я гуапэу а пщыхьэщхьэр нэжэгужэу благъэкlащ.

-- Nine de Vaze de mutlu bir şekilde sevinçle o akşamı geçirdiler.

 

 Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Adıgece Ders No:15

Aralık 17, 2018

Bu dilde cümle oluşumunda konu bahsi önemlidir. Konu bahsi p durumunda olur. м halindekiler daima figürandır. Bütün nesnelerin veya şahısların görüntülerinin fiilde temsil ediliyor olmaları nedeniyle fiillerin aldığı şekiller üzerinde fazlaca çalışmamız sıkıntı yaratmış görünebilir. Fiildeki oluşum kavrandığında zaten dil de sökülmüş olur.  Bu nedenle fiilin çekimlenme biçimi özel bir öneme sahiptir. Sözcükler ise ses anlam ilgileriyle oluştuklarını değişik vesilelerle anlamış durumdayız. İsimlerin  i hali p ile ve e halinin de м ile verildiğini de yalinin fiil başına eklenen щ ile ve den halinin къэ ekinin fiil başına eklenmesiyle yapıldığını biliyoruz. мк!э e doğru,  у olarak anlam ilgileri kurmanın fiil sonuna geldiklerini öğrendik.

 

Günlük konuşmalarda şahısların sadece veya gerekmedikçe fiil başındaki görüntüleriyle zikredildiğini de anlattık. Burada dikkatli incelenirse sözcüklerin oluşumu da belli bir kurala göre oluştuğunu anlayabiliriz.

 

 Уадэр lэнэм теслъхьащ. т - е - с - лъ - хь – а – щ

 

 т - üzerine

 е - onun(masanın)

 с -koyan( ben)

 лъ - cansız varlığı yatay

 хь - belirtilen konuma getirdi

 а – geçmişte ( yapılmış )

 щ - şu anki hal. 

 

Çekiç benim tarafımdan masanın üzerine konulmuş durumdadır. Burada çekiç o olduğundan şahıs eki yok . Masa ise м halindedir ve e ile  temsil ediliyor.Eğer ben seni masanın üzerine koydum olsaydı cümle şöyle oluşacaktı.  (şahısların görüntüsünün anlaşılması için zikrediyorum.)

 

 Уэ lэнэм утеслъхьащ.

 Фэ lэнэм фытеслъхьащ

 Ахэр lэнэм теслъхьахэщ.

 

Burada öğretici bu yapının farkında ise onu şekiilendirmesi kolay olur.  İstediği örnek cümlelerle süsleyebilir. Bu yapıların farkında olmayan öğretici  ise dilini bilenleri geliştirmede faydalı olsa da yeni öğrenmek isteyenlerde  aynı başarıyı gösteremez. Bu bakımdan öğreticilerin bu kuralları iyi kavramış olmaları gerekir.

 

c -- sesi sevgiyi, güveni , selamlaşmayı , sükunu temsil eder .

 

Заферрэ сэрэ нэгъабэ адыгэбзэм делэжьыну дыщызхуэсам

нэсэlуасэ дыщызхуэхъуащ.

нэ - göz сэ- tanışıklığı lуа ağız ,ses сэ tanışıklığı yani samimi

ды -biz щы -orada з - karşılıklı хуэ- yönelik olarak хъу -olduk

а - geçmişte щ - şu an da öyleyiz.

 

Yani şunun iyi anlaşılmasında fayda var; sesler tesadüfen bir araya gelerek sözcük oluşmuyor. Ses anlam tabanından hareketle sözcükler oluşuyor. Tüm sözcüklerin tahlili yapılabilir. Biz bununla uğraşıp sadece bilgi yüklenerek dili öğreneceğimizi düşünmüyoruz fakat temel bazı esasları belirtmek için anlatıyoruz. Dili öğrenmek öğrendiğimiz seslerden oluşan sözcükleri işletmekle olacağı açıktır. Öyleyse salt bilginin dili konuşmada bir ilerleme getirmeyeceğini de bilmeliyiz.

 

 Танэр хадэм сшэн? -- Danayı bahçeye götüreyim mi?

 -- Шэ. -- Götür.

 -- Умышэ. -- Götürme.

 

 -- Танэр хадэм пшэфын? -- Danayı bahçeye götürebilir misin?

 -- Сшэфынщ. -- Götürebilirim.

 -- Сшэфынкъым. -- Götüremem.

 

 -- Мы усэр дахэу птхыфын? -- Bu şiiri güzelce yazabilir misin?

 -- Стхыфынщ. -- Yazabilirim.

 -- Стхыфынкъым. -- Yazamam.

 (Bu yapı daha çok güç veya yetenekle ilgilidir.)

 

-- Мы усэр дахэу пхуэтхын? -- Bu şiiri güzelce yazabilir misin?

-- Схуэтхынщ. -- Yazabilirim.

-- Схуэтхынкъым. -- Yazamam.

 ( Bu yapı da daha çok uygun musun veya zamanın var mı veya danışma ile ilgilidir.)

 

-- Шей сефэн? -- Çay içeyim mi?

-- Ефэ. -- İç.

 -- Уемыфэ. -- İçme.

 

 -- Шей дефэн? -- Çay içelim mi?

 -- Дефэнщ. -- İçelim.

 -- Дефэнкъым. -- İçmeyelim.

 

 -- Шей дефэфын? -- Çay içebilir miyiz?

 -- Дефэфынщ. -- İçebiliriz.

 -- Дефэфынкъым. -- İçemeyiz.

 

 -- Нанэ унэм сшэжын? -- Nineyi eve götüreyim mi?

 -- Шэж. -- Götür.

 -- Умшэж. -- Götürme.

 -- Пшэжыфын? -- Götürebilir misin?

 -- Пхуэшэжын? -- Götürebilir misin?

 -- Сшэжыфынщ. -- Götürebilirim.

 -- Схуэшэжынщ. -- Götürebilirim.

 

Bir işi eylemi yapın yapmayın konuşmasında cevap verenin kendisi dahil değilse мы eki ile olumsuzluk bildirimi yapılır. Kendisi dahil değilse къым ile olumsuz cevap verilir. Burada bilinmesi gereken bir husus ta къым olumsuz bildirimi ve  къэ olumsuz soru bildirimlerinin bazı yörelerde !ым , !э şeklinde olduğu da bilinmelidir. Fakat literatürde önceki halleri kullanıldığından biz de o haliyle kullanıyoruz.

 

 -- Хасэм дыкlуэн? -- Derneğe gidelim mi?

 -- Хъунщ. Дыкlуэнщ. -- Olur. Gidelim.

 -- Дыкlуэнкъым. -- Gitmeyiz.

 -- Дыкlуэнукъым. -- Gitmeyeceğiz.

 -- Дыкlуэнущ. -- Gideceğiz.

 

 -- Истанбул дыкlуэфын? -- İstanbula gidebilirmiyiz.

 ( Burada özel isim olduğundan hal eki almamış aslında м halinde olduğunu görün)

 

 -- Дыкlуэфынщ. -- Gidebiliriz.

 -- Дыкlуэфынкъым. -- Gidemeyiz.

 

 -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун? -- Biraz dinlenelim mi?

 -- Зыдгъэпсэхунщ. -- Dinlenelim. Dinleniriz.

 -- Зыдгъэпсэхункъым. -- Dinlenmeyiz. Dinlenmeyelim.

 

 -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун? -- Biraz dinlenelim mi?

 -- Зывгъэпсэху. -- Dinlenin.

 -- Зывымгъэпсэху. -- Dinlenmeyin.

 

 -- Тlэкlу зыдгъэпсэхуащэрэт. -- Biraz dinlenseydik.

 -- Тlэкlу дэкlым зыдгъэпсэхунщ. -- Biraz sonra dinleniriz.

 

 -- Нобэ дызэрлэжьар ирикъунщ. -- Bu günlük çalıştığımız yeterlidir.

 -- Сэ унэм сокlуэж. Уэри нэкlуэж. -- Ben eve dönüyorum .

 Sen de dön.(oraya)

 -- Хъунщ. Сэри сынэкlуэжынщ. -- Olur. Ben de dönerim.

 

 -- Дэнэ укlуэрэ? -- Nereye gidiyorsun?

 -- Хадэм сокlэ. -- Bahçeye gidiyorum.

 

 -- Дэнэ укъикlыжрэ? -- Nereden dönüyorsun?

 (geliyorsun)

 -- Хадэм сыкъокlыж. -- Bahçeden dönüyorum.

 

 -- Дэнэ ущылажбэрэ? -- Nerede çalışıyorsun?

 -- Истанбул сыщолажьэ. -- İstanbulda çalışıyorum.

 

 Динэ курыт еджапlэм щоджэ. -- Dine orta öğretim

 okulunda okuyor.

 Динэрэ сэрэ курыт еджапlэм дыщоджэ.

-- Dine ve ben orta öğretim okulunda okuyoruz.

 

 -- Мыбыкlэ укъэкlуэфын? -- Bu tarafa gelebilir misin?

-- Сынэкlуэфынщ. -- (Oraya)Gelebilirim.

-- Сынэкlуэфынкъым. -- (Oraya) Gelemem.

 

 -- Сэ уэрамым сыдохьэ. Уэри уныдэхьэфын? -- Ben sokağa çıkıyorum.

 (sokak arasına giriyorum) Sen de gelebilir misin?

 

 -- Сыныдэхьэфынщ. -- Gelebilirim.

 -- lуэху сиlэщ. Сыныдэхьэфынкъым.-- İşim var . Gelemem.

 

Bir şeyi birisine yaptırmak. Şimdiki zaman özel olumlu bildirimi.

 

Шэр ------ сэ -------- сэ ----------- сы ---- з -------- о --- гъа --- фэ

 Ар --------- уэ -------- уэ ------------- у ----- б -------- о -----------------.

 Шейр ----- абы ----- абы ----------- и ----- . –- р--- е ------------------.

 Псыр ------ дэ -------- дэ ----------- ды ---- д ------- о -----------------.

 -------------- фэ -------- фэ ---------- фы --- в -------- о ----------------.

 ------------- абыхэм – абыхэм ---- и ------ . -- р --- а ------------- фэхэ.

 

 Шейр сэ уэ сыбогъафэ.

 Шейр и хьэщlэхэм Динэ ирегъафэ.

 Псыр сэ уэ сыбогъафэ.(Günlük konuşmalarda bu cümle şöyle olur)

 Псы сыбогъафэ. -- псы -- Konu bahsi su

 

 сы -- içen(ben)

 б -- içiren(sen)

 о -- şimdi

 гъа -- yaptırma ön eki

 фэ -- içme fiil kökü. -- Bana su içiriyorsun.( Bana su içiriyor olansın.)

 

Bu tabloda suyu dan sonra ilk gelan şahıs абыхэм (onlar) olursa o zaman fiil başına я gelmek durumundadır ve sondaki хэ düşer. Buradaki durum fiil başında onlara su içirdiğim belirtilmiş olduğumuzdan ikinci çoğul ekine gerek kalmaz.

 

Шейр си хьэщlэхэм сэ язогъафэ. Günlük konuşmalarda bu cümle de şöyle oluşur.

Си хьэщlэхэм шей язогъафэ.

Bu tabloda suyu veya çayı dan sonra ilk gelen şahıs абы (o) olursa

o zaman da fiil başına и gelmek durumundadır

 

 Псыр абы уэ ибогъафэ.

 Шейр хьэщlэм уэ ибогъафэ.

 Шейр хьэщlэм ибогъафэ. Günlük konuşmalarda

 Хьэщlэм шей ибогъафэ olur.

 

 Şimdiki zaman sorusunun da o kalkar ve sonuna pэ getirilerek

 yapıldığını çeşitli defalar anlatmıştık.

 

 Шейр хьэщlэм ебгъафэрэ? – Çayı misafire içiriyor musun?

 

 езгъафэрэ? – içiriyor muyum?

 ебгъафэрэ? – İçiriyor musun?

 иригъафэрэ? – İçiriyor mu?

 едгъафэрэ? – İçiriyor muyuz?

 евгъафэрэ? – İçiriyor musunuz?

 ирагъафэрэ? – İçiriyorlar mı?

 

 Burada çay içiren şahıs eki var fakat içirilen şahıs

 eki o olduğundan yoktur çay ise и ve е ile gösterilmiş.

 

 Шейр сэ уэ себгъафэрэ? – Çayı bana sen içiriyor musun?

 Шейр уэ сэ уезгъафэрэ? – Çayı sana ben içiriyor muyum?

 

çay içen içirenin sorgulandığı şahıs ekleri ve çayın görüntüsü e olarak fiil başına işlenmiş.

 

 (Şimdiki) Geçmiş zamanda.

 

 ----------- сэ -------- сэ ----------- с ----- е ------ з ---- гъэ-- ф - а - щ.

 Ар ------- уэ -------- уэ ----------- у ----- е ------ б -----------------------.

 Шейр -- абы ----- абы ---------- . ------ и – р - и -----------------------.

 Псыр---- дэ ------- дэ ----------- д ----- е ------ д -----------------------.

 ----------- фэ ------- фэ ---------- ф ----- е ------ в -----------------------.

 ----------- абыхэм - абыхэм ---- . ------ и – р - а -------------------- хэщ.

 

Buradaki е seslerinin иэ ses bileşeni olduğunu hatırlayınız.

 

 Псыр абы сэ . - е - з - гъэ - ф - а - щ.

 

 Псыр абы сэ езгъэфащ. -- Suyu ben ona içirmiş durumdayım .

 Ben ona su içirdim. ( İçirmiş durumdayım.)

 Псы езгъэфащ.

 

 Burada da şahıs olarak ilk gelen абы ( ona) olursa fiil başına и ve е gelir

 

 Шейр абы сэ езгъэфащ

 ----------------------- ебгъэфащ

 ------------------------ иригъэфащ

 ------------------------ едгъэфащ

 ------------------------ евгъэфащ.

 ------------------------ ирагъэфащ. şeklinde olur.

 

 İlk gelen şahıs eki абыхэм (onlara) olursa sonuna хэ eki alır.

 

 Шейр абыхэм сэ езгъэфахэщ.

------------------------ ебгъэфахэщ

------------------------ иригъэфахэщ

------------------------ едгъэфахэщ

------------------------ евгъэфахэщ

------------------------ ирагъэфахэщ şeklinde oluşur.

 

Bu yapıda da щ kalkarsa soru cümlesi, къым olumsuz cümle son eki olduğunu, къэ olumsuz soru eki , т bitmiş zaman eki, т vurgu ile bitmiş zaman sorusu olduğunu, ну gelecek zaman soru eki

olduğunu, нущ gelecek zamaneki, н içireyim mi, нут içirecektim, нутэкъым içirmeyecektim нутэкъэ içirmeyecek miydim , нт içirirdim ekleri olduklarını hatırlayıp cümlelerimizi bu kalıplarla çoğaltabiliriz.

 

Шей дегъафэ.

Мыlэрысэ сыгъэшх.

Истанбул севгъашэ.

Шыпс пlастэ дыгъэшх.

Хьэлывэ сыгъэшх.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Adıgece Ders No:17

Aralık 17, 2018

İsimlerin şu anda oluyorum diye bir çekimlenmesi olmaz. Olsa da anlamlı  cümleler oluşturmaz. Fakat şuyum buyum diye söylenir. İsimler gibi sıfat zamirler de çekimlenebilir. Sıfat değişimi şu anda da olabileceğinden çekim oluyorum diye yapılabilir. Fiillerin isimleri de tıpkı isimler gibi çekimlenir. Sıfat ve fiil isimlerinin çekimlenmesinde üçüncü şahıslarda şimdiki zaman yani ben şu olanım bu  olanım ve üçüncü şahıslarda o bu olandır şu olandır şeklindeki çekimlerde  üçüncü şahıslar мa eki alır. bunun dışında ise aynı isimler gibi çekimlenirler. Yani anlam oluşumu şimdiki zamanda gidiyor olanım, gitmiş olanım, gidecek olanım şeklinde oluşur. Bitmiş zaman da gidiyor olandım, gitmiş olandım, gidecek olandım  şekillerinde oluşmaktadır. Uzak geçmiş zaman da ayrıca ifade edilir. Gerçekte zaman şimdiki zaman ve geçmiş zaman söylemleri olarak görülüyor.Bu zamanların olumsuz, soru, olumsuz soru ek ve yapılarını zaten öğrendik.

 

Gitmek fiilini çekimlersek, yani gidiyor olan;

сокlуэ уокlэ макlуэ докlуэ фокlуэ макlуэхэ

 

Gitmiş olan olarak söylersek;

сыкlуащ укlуащ кlуащ дыкlуащ фыкlуащ кlуахэщ

 

Gidecek olan olarak düşünürsek;

сыкlуэнущ укlуэнущ кlуэнущ дыкlуэнущ фыкlуэнущ кlуэнухэщ.

 

Giderim

сыкlуэнщ укlуэнщ кlуэнщ дыкlуэнщ фыкlуэнщ кlуэнхэщ

 

Geçmişte gitmiş olan olarak da ;

сыкlуат укlуат кlуат дыкlуат фыкlуат кlуахэт

 

Uzak geçmişte gitmiş olan olarak da ;

сыкlуэгъат укlуэгъат кlуэгъат дыкlуэгъат фыкlуэгъат кlуэгъахэт

 

Şimdiki zaman olumlu bildirimi dışında tüm zamanların çekimlenmesi aynı  biçimde şahıs ekleri ile gerçekleşir. Buna fiilin isminin çekiminde olumsuz, soru, olumsuz soru kalıpları da dahildir. şimdiki zamanın soru bildiriminde  kural bozulmaz fakat sona рэ eklemesiyle soru yapıldığını öğrenmiştik.

 

Gidiyor olan mıyım

сыкlуэрэ? укlуэрэ? кlуэрэ? дыкlуэрэ? фыкlуэрэ? кlуэхэрэ?

 

Gitmiş olan mıyım

сыкlа? укlуа? кlуа? дыкlуа? фыкlуа? кlуахэ?

 

Gidecek olanmıyım

сыкlуэну? укlуэну? кlуэну? дыкlуэну? фыкlуэну? кlуэнухэ?

 

Gideyim mi

сыкlуэн? укlуэн? кlуэн? дыкlуэн? фыкlуэн? кlуэнхэ?

 

İsmin çekimlenmesi ile aynıdır.

сы Аднанщ у Аднанщ Аднанщ ды Адыгэщ фы Адыгэщ

Адыгэхэщ. 

 yıldızım

сывагъуэщ увагъуэщ вагъуэщ дывагъуэщ фывагъуэщ вагъуэхэщ

gezginim

сыкъэкlухьакlуэщ укъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэщ

дыкъэкlухьакlуэщ фыкъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэхэщ

 

terziyim

сыдэрбзэрщ удэрбзэрщ дэрбзэрщ

дыдэрбзэрщ фыдэрбзэрщ дэрбзэрхэщ

 

ıslağım

сыпсыфщ упсыфщ псыфщ дыпсыфщ фыпсыфщ псыфхэщ

 

hastayım

сысымаджэщ усымаджэщ сымаджэщ

дысымаджэщ фысымаджэщ сымаджэхэщ

 

beyazım

сыхужьщ ухужьщ хужьщ дыхужьщ фыхужьщ хужьхэщ

 

öğrenciyim

сыеджакlуэщ уеджакlуэщ еджакlуэщ

дыеджакlуэщ фыеджакlуэщ еджакlуэхэщ

 

rehberim

сыгъуазэщ угъуазэщ гъуазэщ дыгъуазэщ фыгъуазэщ гъуазэхэщ

 

sarrafım

сыдыщэкlщ удыщэкlщ дыщэкlщ дыдыщэкlщ фыдыщэкlщ дыщэкlхэщ

 

tüccarım

сыщэхуакlуэщ ущэхуакlуэщ щэхуакlуэщ

дыщэхуакlуэщ фыщэхуакlуэщ щэхуакlуэхэщ

 

oyuncuyum

сыджэгуакlуэщ уджэгуакlуэщ джэгуакlуэщ

дыджэгуакlуэщ фыджэгуакlуэщ джэгуакlуэхэщ

 

mızıkacıyım

сыпшынауэщ упшынауэщ пшынауэщ

дыпшынауэщ фыпшунауэщ пшынауэхэщ

 

anneyim

сыанэщ уанэщ анэщ дыанэщ фыанэщ анэхэщ

 

işçiyim

сылэжьакlуэщ улэжьакlуэщ лэжьакlуэщ

дылэжьакlуэщ фылэжьакlуэщ лэжьакlуэхэщ

 

aşçıyım

сыпщафlэщ упщафlэщ пщафlэщ дыпщафlэщ фыпщафlэщ пщафlэхэщ

 

demirciyim

сыгъукlэщ угъукlэщ гъукlэщ дыгъукlэщ фыгъукlэщ гъукlэхэщ

 

zenginim

сыкъулейщ укъулейщ къулейщ дыкъулейщ фыкъулейщ къулейхэщ

сыбейщ убейщ бейш дыбейщ фыбейщ бейхэщ

 

fakirim - zavallıyım

сытхьэмыщкlэщ утхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэщ

дытхьэмыщкlэщ фытхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэхэщ

 

kulum

сылlыщlэщ улlыщlэщ лlыщlэщ дылlыщlэщ фылlыщlэщ лlыщlэхэщ

 

çiftçiyim

сымэкъумэшыщlэщ умэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэщ

дымэкъумэшыщlэщ фымэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэхэщ

 

bekçiyim

сыхъумакlуэщ ухъумакlуэщ хъумакlуэщ

дыхъумакlуэщ фыхъумакlуэщ хъумакlуэхэщ

 

güzelim

сыдахэщ удахэщ дахэщ дыдахэщ фыдахэщ дахэхэщ

 

iyiyim

сыфlщ уфlщ фlыщ дыфlщ фыфlщ фlыхэщ

 

Değişik söylemleri zaten biliyoruz olumsuz, soru, olumsuz soru

 

сыдахэкъым сыдахэкъэ? сыдахэ?

сыфlкъым сыфlкъэ? сыфl?

уфlкъым уфlкъэ уфl? gibi.

 

Şunu bunu oluyorum, oldum olacağım, olmuştum, gibi cümleler:

 

Дахэ сыхъуащ ухъуащ хъуащ дыхъуащ фыхъуащ хъуахэщ

Ин ----------------------------------------------------------------------------------------

Псыф -----------------------------------------------------------------------------------

Егъэджакlуэ --------------------------------------------------------------------------

Cымаджэ ------------------------------------------------------------------------------

Къулей ---------------------------------------------------------------------------------

Фlы --------------------------------------------------------------------------------------

Анэ --------------------------------------------------------------------------------------

Лlыжьы сохъу уохъу мэхъу дохъу фохъу мэхъухэ

плъыжь сыхъуа? ухъуа? хъуа? дыхъуа? фыхъуа? хъуахэ?

Лъэlуакlуэ ----------------------------------------------------------------------------

Къарууфlэ ----------------------------------------------------------------------------

гъукlэ сыхъуат ухъуат хъуат дыхъуат фыхъуат хъуахэт

пщафlэ сыхъунущ ухъунущ хъунущ дыхъунущ фыхъунущ

 

Fiilin isminin çekimlenmesine birkaç örnek daha verelim ;

 

Yazmak fiilinin adı: тхэн

 

сытхащ утхащ тхащ дытхащ фытхащ тхахэщ

 

Yemek fiilinin adı :шхэн

 

сышхащ ушхащ шхащ дышхащ фышхащ шхахэщ

 

uyumak fiilinin adı : жейн

 

сыжеящ ужеящ жеящ дыжеящ фыжеящ жеяхэщ

 

sessizce kaybolmanın adı : кlуэсэн

 

сыкlуэсащ укlуэсащ кlуэсащ дыкlуэсащ фыкlуэсащ кlуэсахэщ

 

 

korkmak fiilinin adı : шынэн

 

сышынащ ушынащ шынащ дышынащ фышынащ шынахэщ

 

aramak fiilinin adı :лъыхъуэн

 

сылъыхъуащ улъыхъуащ лъыхъуащ дылъыхъуащ фылъыхъуащ лъыхъуахэщ

 

ürkmek - щтэн donmak fiilinin adı : щтын

 

сыщтащ ущтащ щтащ дыщтыщ фыщтащ щтахэщ

 

Dinlemek fiilinin adı: дэ!уэн

 

сыдэlуащ удэlуащ дэlуащ дыдэlуащ фыдэlуащ дэlуахэщ

 

Kaybolmak fiilinin adı: кlуэдын

 

сыкlуэдащ укlуэдащ кlуэдащ дыкlуэдащ фыкlуэдащ кlуэдахэщ

 

bakmak fiilinin adı : плъэн

 

сыплъащ уплъащ плъащ дыплъащ фыплъащ плъахэщ

 

Eylemlerin adı olan sözcükler bir liste halinde verilecektir.

 

Bir şeyi yazmak bir şeyi dinlemek veya bir şeyi kaybetmek ise farklı biçimde ifade  bulmak durumundadır. Bazı fiillerin bu çekimi olmaz. Örneğin bir şeyi uyumak, bir şeyi bayılmak olmaz da birini uyutmak birini bayıltmak şeklinde cümle oluşacağından  onların çekimi de kendi kurallarınca гъэ ön eki eklenerek olur.

 

Bir şeyi yazmak : тхын

 

стхащ птхащ итхащ ттхащ фтхащ ятхащ ( иатхащ )

 

Bir şeyi dinlemek: едэlуэн

 

седэlуащ уедэlуащ едэlуащ дедэlуащ федэlуащ едэlуахэщ

 

Bir şeyi kaybetmek: Гъэкlуэдын

 

згъэкlуэдащ бгъэкlуэдащ игъэкlуэдащ дгъэкlуэдащ вгъэкlуэдащ

 

ягъэкlуэдащ (иагъэкlуэдащ )

 

Bir şeyi görmek: лъагъун

 

Слъэгъуащ плъэгъуащ илъэгъуащ тлъэгъуащ флъэгъуащ ялъэгъуащ.

 

Bir şeyi yemek : Шхын

 

сшхащ пшхащ ишхащ тшхащ фшхащ яшхащ

 

сшха? пшха? ишха? тшха? фшха? яшха?

 

сошх бошх иешх дошх фошх яшх

 

сшхырэ? пшхырэ? ишхрэ? тшхырэ? фшхырэ? яшхрэ?

 

сшхыкъым пшхыкъым ишхкъым тшхыкъым фшхыкъы яшхкъым

 

birini uyutmak : гъэжейн

 

Сэ ----- сэ -------------- сы ---- з -- гъэ ---- жеящ.

Уэ ------ уэ -------------- у ----- б -- гъэ ----- жея?

Ар ----- абы ------------ . ------ и -- гъэ ----- жеякъым.

Дэ ------ дэ ------------- ды ---- д -- гъэ ----- жеякъэ?

Фэ ------ фэ ------------ фы ---- в -- гъэ ---- жейнщ.

Ахэр - абыхэм --------- . ------ а -- гъэ ----- жейнт

 

Сэ уэ сыбгъэжеящ. Beni sen uyutmuş olansın. Beni sen uyuttun gibi.

Сэ абы сигъэжеящ.

Сэ фэ сывгъэжеящ.

Сэ абыхэм сагъэжеящ.

Уэ сэ узгъэжеящ.

Уэ абы уигъэжеящ.

Уэ дэ удгъэжеящ.

Уэ абыхэм уагъэжея?

Bu örnekleme çoğaltılabilir. Fiile yakın olan şahıs eki uyutan diğeri uyuyandır.

 

Sevmek : фlыуэ лъагъун

 

Сэ ------- сэ ---------- фlыуэ -------- сы ---- з -- о -- лъагъу

Уэ -------- уэ --------- фlыуэ ---------- у ---- б -- о

Ар ------- абы ------- фlыуэ ----------- . ---- и -- е

Дэ -------- дэ --------- фlыуэ --------- ды --- д -- о

Фэ -------- фэ -------- фlыуэ --------- фы --- в -- о

Ахэр ---- абыхэм --- фlыуэ ---------- . ----- и -- а

 

Сэ уэ фlыуэ сыболъагъу.-- Sen beni seviyor olansın. Beni seviyorsun.

Сэ абы фlыуэ селъагъу. -- Beni seviyor.

Сэ фэ фlыуэ сыволъагъу. -- Beni seviyorsunuz.

Сэ абыхэм фlыуэ салъагъу. -- Beni seviyorlar.

Уэ сэ фlыуэ узолъагъу. ---- Seni seviyorum.

Уэ абы фlыуэ уелъагъу. ----- Seni seviyor.

 

Öndeki şahıs ekleri sadece cümlelerin kavranması içindir.

 

Diğer çaprazlamaları işleterek her tablodan sadece olumlu olarak otuz ikişer cümle türetilebilir.

 

Beni seviyor musun? Фlыуэ сыплъагъурэ?

Onu seviyor musun? Фlыуэ плъагъурэ?

 

Фlыуэ сыплъагъукъэ? – Beni sevmiyor musun?

Фlыуэ узолъагъу. – Seviyorum.

 

Япэм фlыуэ услъагъут. – Eskiden seni seviyordum.

Иджы фlыуэ услъагъужкъым. Şimdi, artık seni sevmiyorum.

 

Мазэрэ Динэрэ фlыуэ зэролъагъухэ. Maze ile Dine birbirlerini seviyorlar.

Зэшхэр фlыуэ зэролъагъухэ. Kardeşler birbirlerini seviyorlar.

 

Фlэфl -- Sevmek

 

Сыт нэхъ пшхын? – Ne yersin?

Сыт нэхъ пфlэфl? – Daha çok neyi seversin.

Псыхьэлывэ сфlэфlщ.—Su böreğini severim.

lэфlэуфlэ зыгуэрхэр нэхъ сфlэфlщ. Tatlı bir şeyleri daha çok severim.

 

lэфl -- Tatlı

Гуащlэ -- Ekşi

Сыр -- Acı

Дыдж – Acı ( patlıcan ve salatalıktaki acımsı tat )

Фlэlу – Yemeklerin bozulmaya döndüğündeki tadı.

Кlыбжь – Soğanımsı tat

 

Накlуэ Зафер шхапlэм дыгъакlуэй

Хьэнтхъупс гуащlэ дегъафэ.

Пщтыр пщтыру хьэнтхъупс дефэнщ.

 

Зафер тхъу, шатэ, шху, кхъуей къищэхуащ.

Зафер шэрэ шхурэ ишхыну фlэфlщ.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

 

 

 

Adıgece Ders No:18

Aralık 17, 2018

SERE SI UNAGUEMRE BEN VE AİLEM

C l e - reklam

Uneguets l e - soya adi

Ade - baba

Anet - anne

Adets l e - baba adi

Anets l e - anne adi

Unague - aile

Unage - Evli

Unedes - Cinsiyetiniz

Byn - Evlat

Kue - Oğul Evlat

Phu - Kız Evlat

Kuesh - Erkek Kardeş

Shyphu - Kız Kardeş

Delhu - (Kız Click) Erkek Kardeş

Anesh - dayı

Adesh - amca

Aneshyphu - teyze

Adeshyphu - Hala

Guasche - Evin hanımı-Büyük hanım-prenses

Uneguasche - Evin hanımı - es

Schheguse - es

Fyz - Cocugu olmuş kadin

A l s - Erkek-adam

Pschy - evdeki Büyük Erkek - prens - kayınbaba

Pschykue - kardeşi bayan eşinin

Pschyphu - bayan eşinin Kız kardeşi

Schyku - Erkek eşinin kardeşi

Schykuane - kaynana

Schykuade - kayınbaba

Schykuschaue - Erkek eşinin kardeşi

Themade - Evin büyüğü, reis (aileye Türkçesi)

Nane - dokuz

Dade - dede

Kuerylhu - oğulun Cocugu, torun

Phurylhu - kızın Cocugu, torun

NYSE - gelin

Nysasch l e - Taze Yeni gelin

Nysegu - elti

Malhe - damat

Melhegu - Bacanak

Hydzhebz - Kız

U l STE - oğlan

Nehyzh - Büyük

Nehysch l e - Küçük

Fyzabe - dul kadin

T l uane - Kuma

Mylhuane - analık

Mylhuukue - üvey Erkek Kardeş

Mylhuphu - üvey Kız Kardeş

Bydzyshe l ehegu - SÜT Kardeş

Gunegu - komşu

Blage - akraba (akrabalık Bagi Olan)

Unekuesch - Ayni akrabadan Olan (Kardeş)

 

Sitz l er Ilhensch.

C uneguets l er Schokulsch.

C kuazher Endreysch.

Si adem uu l er Nef l YTS l Esch

Deniz anem uu l Nag er l imesch.

Se minre schibgure thusch l pe Per gem sykalhuasch.

C unaguer mekumeshysch l e unaguet.

Nobe B nybzhyr thusch l pe NULL huasch.

Nobe aneri si si Adair siyape itsch. Onları uzyncheu thuigepseuhe.

Zekueshipl l pe hydzhebzit l pe dohu.

Zekueshhem köpek unage yasch l Aul'du. Unaguem hehezhahesch.

Hydzhebzhem ZYM unage isch l Aul'du. Zyri Di ane adem bgedessch.

C ve adem adem uu l er Ahmedsch. Aby ve adezhym uu l eri P l yt l Esch.

P l yt l ve e adem uu l Erie Lakesch.

Laker hekum kik l yu kek l uarasch.

Göl bynisch ve l kesmek olan SLIP Dünya zeueshhuem l uedasch.

Sari bynipl l kyssch l ehuasch. U l elitler l pe hydzhebzit l pe.

Aheri nobek l E iodzhehe l Esch l yaş zragegutynu.

C schhegusem uu l Erie Hetydzhesch.

Ari Minre schibgure hysch l kalhuasch gem.

Ve nybzhri nobek l e mp l ysch l pe nd mehu.

C adekueshheri Per mehu.

Se si adeshyphuu l Erie zysch.

C adeshyphum uu l er Batssch.

C Aner Hamehe yaphusch.

Abyi kueshit l pe Tehdit shyphure ve l Aul'du.

Aher Them zhenetk l igeguf e l e.

Duneym ehyzhahesch

 

Met dili bilgilenme olarak öğrenmekten ziyade seslerin telaffuzları önem taşıyor. Met nedenle Çok İyi Bilgi Yerine öğrendiğini telaffuz Etme ve kullanmaya ağırlık verilmelidir. Eger sesler Doğru olarak çıkarılabilinirse dili konusmak gerçekten kolaylaşır. Dil ses anlam temelinden oluştuğu Click first duyduğunuz sözcük tarafınızdan anlamlandırılabilir. DOĞAL sureçte oluşan sözcükleri anlamak Kolay Olur. Sadece sorun Doğru telaffuzdadır. Bir sekilde met problemi halletmedikçe birşeyler öğrenilmiş sayılmaz. Telaffuzun düzeltilmesi de Bilgi Ile Arda ülkesine. Seslerin uzerinde doğrusu bulununcaya sorunu çözecek kadar çalışılmalıdır.

 

Biz serasch Zaire duneyr

 

Gathe dahem

Sodehasch l e

Dünya daher insch.

Ve udahem

Se sydahesch.

Dahe NULL l er minsch.

Psch l aschem psch l Ascher

Io l uschasche

Mezyr kegeush.

Bzuhem yabze

Uered kabzer

Gasch l em ve thegushsch.

 

Buradaki telaffuz tam olarak başarılırsa anlam kendiliğinden  oluşur. Gerçekte dili bilmeyenler bunun gerçekliğini anlayamayabilirler fakat dilin yapısı öyledir ve anlamını büyüklüğü önceki Ön bilgilerden hareketle öğretir. Biz onu ne kadar karanlık dili kuralları Ile öğretmeğe çalışıyor isek de Temel esprisi sesleri öğrenmekten Geçer. Met dilin tüm diger dillerle Bağlantıları vardir. Ses anlam temelinde demek istiyorum mesela Türkçedeki kılıf sözcüğünü ele alalım Yani Kíla fe olandır Yani kil Türkçe Kök Kelime esaslıdır fe imkb Adigecenin kalıntısı olarak oraya girmiştir. Fe imkb Adigece de derisi, yüzeyi, yüzeyini örten sey, uydurulan bahane anlamındadır. Met Sadece Bir örneklemedir. Mesela arapçadaki zi eki hem Ayni anlam ve Ayni işleyiş Ile Ayni söylem Ile adigecede mevcuttur.Anlaşılmasını istediğim sey Çok İyi basittir.

Sadece telaffuzların Yani seslerin Halli birçok problemi Kökten çözer.

 

Zafer uu l eu Tehdit u l soc STE l YHU

Ankara desu

Ezym zerzhi l EMC! e kuedu u l elef l nk

Ve zahuem uhueyme

Pezhu u l elef l u zhys l em zgebeta hunkym

Schlelef l kym zhys l em mi l hunsch var.

Schlelef l kym zhys l eu

Beslenen schhek l e mi l syupsyn s

Beslenen schhek l e huemfasche zhys l tr.

Beslenen schhek! E mi l teslhen var.

Ap Se negabesch schysts l yhuar.

Adygebze zedgesch l enusch zhyt l eu,

Ankara ve Tehdit hesch l bir l e Guerra dyschyzhuashesarsch.

Beslenen huedizu negabesch zhys l emp

Kued u l Aue soc l YHU ar se.

Dyschyts l L / K l zihin şapka l e hese dyschyzdedzheguasch

Bash upepts l ak l e di kuazhe kuenchybyschhehem.

Masch l EDE harine dyschit l yshakym

Dee psch l karınca l e ölüm deshhueyshhuem ve labzhem.

C gasch l em ve dethene pl l enepem schysch

isleguasch ABY se Kued ve ne l zihin.

Yape schysleguam ve sedef hastalığı kyhezgur l CC l Aul'du.

Gur zerosch l e Mrs l e

Ezym sykisch l ve sykimsch l ve Cm l ekym

Aue se Cm l Aul'du, sigum isch l Aul'du.

Ve negum se islaguk l Aul'du

C gasch l em si negu u l eq l ve kued

Zdezgueshaue.

 

Bir kursym kek l Weale l ar se sizakuetekym

Bir köpek yahuschytasch huedeu efendim.

Sedef hastalığı zdischteu zehuedeu

Beslenen schyguey nezheguzheu

Beslenen schyguei gumasch l eu

kygury Köpek gukeuer ben l ueu.

Şapka l eryhur dischteu

zyhuenykuer de Hat l bu.

Tehdit mahuei sleguakym ve neschh zyheuk l Aue

ZYM nermypl iriplu

Abazeu, abzehyu, kebardeyue.

Yahetasch ve gupym l uehu l Aul'du l eu.

Şapka ve gupsysem kyhihyu

Şapka ve gupsysem hilheu.

Aue myhun Tehdit psale kyzhdek l akym izhem.

Huemfasche kiupselakym,

Imygue zey ihuakym.

Gur kabzem utyku mezhabze.

Aru kysch l eq l Ynt u l yzha l ar.

 

Buradaki Güzel Bir SÖZ durdurum söylenmiş görmeme zikredildi fakat ONU ben hic duymamıştım SÖZ gelimi söyledim AMA gerçekte söylenip söylenmediğini bilmiyorum fakat Güzel uymuş düşüncesindeyim.

 

Gur kabzem utyku mezhabze.

 

Kalp temiz olursa Ortam berraklaşır Taksi dusunulebilir.

 

Sere C Unaguemre

 

Se si unaguer r l yue solagu.

ZYM l epyhur ZYM dischteu dyzdopseu.

C schhguser r l solagu s dyddeu.

Aby schhek l Esch sischhem guse u l yhuessch l ar.

Ar se si schhegusemi

Kyschaupselk l e

Ilhen uneguasche ve Bayan l er.

Ve fyz schyzha l ei mehu

C bynym PE zerhuehuam schhek l er.

C bynym ANE zerhuehuam schhek l er.

Sari ABY il l selyte var

A l ygeshhue shelu ilyteu.

Arasch adygebzer u l edaher

Psaleu hetyr u l yhure u l yhunre u l yhugere IPE irigeschu.

Psch l E huesch l Eun EF l L / K l E ehuehun hueunet l Aue zerschytyrsch.

 

Byn unague schyhuk l e

Hetyr edzhap l e haşhaş l ue

Hetri ve l uehu haşhaş l ue mahue kes.

Sedef hastalığı r l yue zrolagu

SLIP için ZYM l epyku zerhuzf l EKC l e

Aheri pschedey Enstitüsü hunuhesch

Unague zyryz yauhuenusch.

Se si Kelen nehyschhesch

Aher zykuezgetynu zesshel l trk, zershuzf l EKC l er.

Uzkuetme gasch l er neh hyguaf l e hunu soguge.

 

Araue kysch l eq l ynsch u l yzha l ar

ZYM l epyhur ZYM kischtezhu Them bere fyzdigepseu.

 

FE SYTS l L / K l Y

 

Deniz anem aynı l er,

C PSE u l L / K l y

Si adem aynı l er,

C BZU u l L / K l y

Pscheddzhyzh KESK l ve

Neh inyzh

Syhuu Bayan l e

Syzoplyzh.

Dade aynı l e

Babysch u l L / K l y

Nane aynı l e

Shyre u l L / K! var.

C l L / K l ue u l L / K l ue

C l L / K l ue u l L / K l y

Köpek yadezhk l ve

Se syts l L / K l geçit.

l er Cm l inci

bzuher meletezh

Psym babyschher

Holedezh.

Kes l etat harbyz u l L / K l y

Kys l epyhuri

Huasch u l L / K l y u l L / K l y

Se

Um l ane

Ahem nehre

Ahem nehre

Syneh u l L / K l y

Kezher Patry

 

Biz guk kullanmak daher l e ze zegesch l ve hum neh bzeri zegesch l eguaf l e

neh Gora l ueguaf l e hunsch.

Neh IPE igeschypher Masch l Amy kuedmi guk l e zyguerher zegasch l eu

keupselynyrsch.

 

nk - sesi fiil başına geldiği Zaman - belirtilen Yerde - anlamına Gelir.

fiil eger m - hal eki alırsa imkb belirtilen zamanda anlamı katar.

 

Zafer Ankara se schysleguasch. - Zaferi Ben ankarada gördüm.

Zafer Ankara se schysts l yhuasch. - Zaferi Ben ankarada tanıdım.

Okur belirtilen yer de anlamı katıyor.Eylemin gerçekleştiği Yerde.

 

fiilden Hiçbiri schygue Gelsin veya gelmesin anlam değişmez.

 

Yape uschysleguam schygue neh geçit l alet. ilk gördüğüm Zaman daha gençtin.

Yape uschysleguam neh uschalet . - ilk gördüğümde daha gençtin.

Okur belirtilen Zaman Da anlamı katıyor. Yani Eylem gerçekleştiği zamanda.

Lezhyger zyhezylhar Schokul Ilhensch .

 

 

 

Adıgece Ders No:19

Aralık 17, 2018

Лъэхъэнэм Теухуа Къэупсэлъыкlэхэр.

 

Лlэщlыгъуэ дапщэ къэдгъэщlами,

Сэлам къытпежьэм дэ етхынщ.

Кlыщокъуэ Алим

 

Лlэщlыгъуэ - asır

Илъэсищэр зы лlэщlыгъуэ мэхъу.

 

Гъэ -- Илъэс ------- yıl , sene

 

Щlымахуэ -- kış

Гъатхэ ------ ilkbahar

Гъэмахуэ -- yaz

Бжьыхьэ -- sonbahar

 

Мазэ - ay

 

Махуэ щэщlыр зы мазэщ.

 

Щlышылэ - ocak

Мэзае - şubat

Гъэтхэпэ - mart

Мэлыжьыхь - nisan

Накъыгъэ - mayıs

Мэкъуэуэгъуэ - haziran

Бадзэуэгъуэ - temmuz

Шыщхьэlу - ağustos

Фокlадэ - eylül

Жэпуэгъуэ - ekim

Щакlуэгъуэ - kasım

Дыгъэгъазэ - aralık

 

Тхьэмахуэ – hafta

 

Зы тхьэмахуэр мэхуибл мэхъу.

 

Блыщхьэ - pazartesi

Гъубж - salı

Бэрэжьей - çarşamba

Мэхуэку - perşembe

Мэрем – Cuma

Щэбэт - cumartesi

Тхьэмахуэ - pazar

 

Махуэ - gün

 

Зы жэщрэ зы махуэм щхьэкlэ махуэ жыдоlэ

Зы махуэр сэхьэт тlощlрэ плlы мэхъу.

 

Жэщ - gece

Махуэ - gündüz

Пщэдджыжь - sabah

Шыджагъуэ - öğlen

Пщыхьэщхьэ - akşam

Жэщныкъуэ - gece yarısı

Кlэху - şafak

 

Сэхьэт - saat

 

Зы сэхьэтыр дакъикъэ хыщl мэхъу.

Сэхьэт ныкъуэр дакъикъэ щэщl мэхъу.

Сэхьэт плlанэр дакъикъэ пщlыкlутху мэхъу.

 

Дакъикъэ - dakika

Сэхьэт ныкъуэ - yarım saat

Сэхьэт плlанэ - çeyrek saat

Блокl - geçiyor

Иlэщ - var

 

Вэсмахуэ - evelsi gün

Дыгъуасэ - dün

Нобэ - bugün

Пщэдей - yarın

Пщэдеймыщкlэ - öbür gün

 

Ищыпэгъэ - bir önceki yıl

Нэгъабэ - geçen yıl

Мыгъэ - bu yıl

Етlэнэгъэ - gelecek yıl

Ещэнэгъэ - bir sonraki yıl

 

Лъандэрэ - denberi

Кlэ - kadar

Нэсыху - ekadar

Нэсыхункlэ - o zamana kadar

Лъэхъэнэ - zaman

Щыгъуэ - zaman

Игъуэ - zamanı

Имыгъуэ - zamansız

Игъуэджэ - uygun olmayan zaman.

Пlалъэ - mühlet, zaman aralığı

 

Мыlэрысэм игъуэ мыхъуу

И мэ lэфlыр къыпимых.

Лъагъуныгъэр гум нэсакъым

Жыпlэу си псэр сlэщlомых.

 

Мы усэ дахэр гукlэ зэвгъащlэ.

Уэрэдууи къыжыфlэ.

 

Зафэррэ сэрэ нэгъабэ дызэрцlыхуащ.

Нэгъабэ дэнэ ущыlа?

Нэгъабэ Бурса сыщыlащ.

 

Нэгъабэ и щыпэгъэм Истанбул сыдэсащ.

Мыгъэм уафэхэр дахэу макlуэ.

Мыгъэм си мэктэбыр сыухынущ.

Етlэнэгъэ Зафер сыдэлэжьэнущ.

Схузпыгъахуэм етlэнэгъэ Налъшик сыкlуэнущ.

 

Дыгъуасэ дэнэ ущылэжьа?

Кызылай сыщылэжьащ.

 

Пщэдей дэнэ укlуэну?

Еджапlэм сыкlуэнущ.

Пщэдей уэшх къешхынущ.

Нобэ уафэр уфащ.

Нобэ сыту махуэ дахэ.

Нобэ шыджагъуэ нэужьым уэшх къешхыну жаlэ.

Пщэдей уэс къесынк!эй хъунщ.

 

Мыгъэ бжьыхьэм къуажэхэм уэфышхуэ къыщехащ.

Мыlэрысэхэр зыхикъутащ.

Унэхэм я щхьэгъубжэхэр кърикъутэхащ.

 

Уэшхыр жьыгъейуэ къешхырейщ.

Пшагъуэр щlыгум техьэрейщ.

Къуэлэбзухэр мэлъэтэж.

Тхьэмпэр жыгым полъэлъыж.

 

Мы усэр гъэм и дэтхэнэ лъэхъэнэм тепсэлъыхьрэ?

Мыгъэ бжьыхьэр уэшх уэлбанэу блэкlыным ещхь хъуащ.

 

Нобэ сыт махуэ?

Мэхуэкущ.

Щэбэт махуэм къэкlухьакlуэ дыкlуэнщ.

Тхьэмахуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэщ.

Ди унагъуэр а махуэм ди унэ дисыжщ.

 

Дэтхэнэ мазэм дит?

Гъэтхэпэ мазэм дитщ.

Мазэм и дапщэ?

Нобэ гъэтхэпэ мазэм и пщlыкlутхущ.

 

Дэтхэнэ илъэс дызитыр?

Минитlрэ и гъэм дитщ.

Дэтхэнэ гъэрат мэктэбыр уэ къыщыбухар?

Минрэ щибгъурэ бгъущlрэ бгъу гъэрат.

 

Блэкlа лlэщlыгъуитхур адыгэхэмкlэ хэплъэгъуей хъуащ.

Ауэ дызит лlэщlыгъуэм зыкъэтщlэжыну согугъэ.

 

Жэщ ныкъуэ хъуауэ уэрамым сыт дэпщlыхьыр?

Щысакlуэ сыкъокlыж.

 

Пщыхьэщхьэ синемам дыкlуэн?

Хьэщlэ сиlэщ. Сынэкlуэфынкъым.

 

Шыджагъуэ нэужьым сэхьэтыр тlум дакъикъипщl хуейуэ

Кызылай дыщызхуэзэнщ.

 

Сэхьэтыр дапщэ хъуа?

Зырэ ныкъуэрэщ.

 

Сэхьэтыр дапщэупlэрэ?

Сэхьэтыр щым плlанэ блокl.

 

Сэхьэтыр дэнэ нэса?

Пщlым плlанэ иlэщ.

 

Пщэдджыжьхэм сэхьэт дапщэм унэм ущlэкlрэ?

Бгъум дакъикъипщl блэкlыу сыщlокl.

 

Сытым щыгъуэ унэм укъекlуэлlэжрэ?

Сэхьэтыр блым дакъикъипщl иlэу унэм сыкъокlуэж.

 

Зы махуэм сэхьэт дапщэ улажьэрэ?

Сэхьэтий солажьэ.

 

Кызылай сыщыппоплъэ укъэкlуэфын?

Сэхьэт ныкъуэкlэ абы сыщыlэщ, къыспэплъэ.

 

Илъэс дапщэ лъандэрэ Анкара удэс?

Илъэс пщlыкlутху хъуауэ Анкара сыдэсщ.

Илъэс минрэ щибгъурэ бгъущlрэ й гъэ лъандэрэ мыбы сыдэсщ.

 

Мы lуэхум узэрхуежьэрэ сыт хуэдьз хъуа?

Илъэсиплl хъуащ.

Илъэсиплl лъандэрэ мыбы солэжь.

 

Мазэ махуэ къэс и еджап!эм мак!уэ.

Абы сэхьэтихкlэ щолажьэ.

Сэхьэт ныкъуэкlэ и унэм къосыж.

Ешха ефа иужь зы сэхьэт зегъэпсэху.

Сэхьэтитlрэ ныкъуэк!э и унэ лэжьыгъэхэм иолэжь.

Жэщ къэси сэхьэтибгъук!э мэжей.

 

Зафер и щхьэгъусэр здещтэри гъэмахуэ къэс и къуажэ мэкlуэж.

Абы зымазэкlэ зыщегъэпсэху.

И нэгу зрегъэужь.

И благъэ и пыхъуэ пышэхэм яхоплъэри Анкара къегъэзэж.

Щlымахуэми Анкара дэсщ.

Анкара и щlымахуэр щlыlэу блокl.

И гъэмахуэ хуэкlуэхэм идей гъатхэкlэхэм дахэ мэхъу.

Жыгхэр къогъагъэ, щlылъэр къоущхъуэнтl.

Гъэмахуэм къуажэр нэхъ дахэ мэхъу.

 

Мы Дунейр Сэращ Зейр

 

Дунейр

Сысейщ,

Сысеймэ, ар ууейщ.

Сабийгъуэу дыгъэ щыгъэр

Тыгъэ псом ялейщ.

Уэрщ зи фlыщlэр,

Си хэку дыщэ

Нобэ ди дунейм.

Ди пщэдейм и дыгъэ гъуазэр

Дэ къыдогъэуш,

Сабийгъуэр

Гъащlэ набдзэщ,

Псэщlэм и тхьэгъушщ,

Дэ ар къыдогъэуш.

Дунейр

Сысейщ,

Сысеймэ, ар ууейщ.

Къэжэр Петр

 

Гъатхэ Пщэдджыжь

 

Дыгъэм пшэплъыр

Лэгъупукъуу къещlыр,

Нэпсхэр щызэпеш.

Дыжьын ткlуэпсу

Дзэлхэм гулъыр къащlыр.

Бжэндэхъу цlыкlум

И уэрэд къреш.

Псы хьэлыгъуэм

Пlащlэу зеутхытхэ,

Цlыкlухэм я псы щхьэлыр

Кърехуэкl.

Къеблэгъащи

Къазшырыфэ гъатхэр,

Гулъытэншэу

Уэри блумыгъэкl.

Къэжэр Петр

 

Илъэсыщlэ Уэс

 

Къосыр, къосыр

Къос уэсыщlэ,

Дыхэхьащи илъэсыщlэм.

Феплъыт, феплъыт

Мы щlымахуэм,

Махуэ дыдэр кlыхь ищlащ.

Уэсыр къосри

Жэщри махуэщ.

Ар зи фlыщlэу

Илъэсыщlэм

Жэщри махуэу къыздихьащ.

Къэжэр Петр.

 

Мы усэ дахэхэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ.

 

Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.

Hakkımızda

ÇerkesyaCerkesya.org Çerkesler ve Kafkasya hakkında güncel haberler, Çerkes Kültürü ile ilgili her türlü görsel ve yazılı materyallerin bir arada bulunduğu, Çerkes Kültürünü gelecek nesillere aktarmayı amaç edinmiş hiç bir kurum ve kuruluşla bağı olmayan sadece Kuzey Kafkasya Halklarına taraf bir portaldır.

Çok Okunanlar

Çerkesler Türk mü?

Çerkesler Türk mü?

Ara 02, 2018 Rate: 0.00

Kafkasya Neresidir?

Kafkasya Neresidir?

Ara 10, 2018 Rate: 0.00

Son Twetler

RT @Cerkesya: Unutmadık, unutmayacağız #MedetÖnlü #22Mayıs2013 https://t.co/qGd7zsOuIV
https://t.co/c8y7vrGLmm #may21in21languages #21dilde21mayıs
RT @Cerkesya: #21Mayıs1864 #21may1864 #genocide1864 #CircassianGenocide #circassianexile #CerkesSoykırımı https://t.co/uCRADFgBAf
RT @Cerkesya: ADIĞE BAYRAK GÜNÜ KUTLU OLSUN https://t.co/dl3NVFLgSA
Follow Çerkesya on Twitter

Post Gallery

Çerkes Parası ve Kaffed'in Kozmik Aklı

Çerkeslerin Mitolojik Kahramanı Nart Sosruko Mobil Oyun Oluyor

Eski Kafkas halkları, Amerikan yerlileri ve Sibirya halklarıyla akrabaymış

Belgesel Film Gösterimi-Çerkes Atının Öyküsü Şağdi

Hayriye Melek Hunç Anısına Kitap Günleri

Adıgey Halkı Anadilde Eğitim İstedi

Sarıkamış’tan Bir Şehit Öyküsü

Efsanevi Kabardey Atları Dörtnala Geri Dönüyor

Çerkes Kültürüne Son Bir Yaşam Alanı